काठमाडौं । पछिल्लो समय नेपालमा केराको मूल्य उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ । दैनिक उपभोगमा पर्ने फलफूलमध्ये एक मानिने केराको मूल्य वृद्धि भएपछि उपभोक्ता मारमा परेका छन् भने व्यापारी र उत्पादकबीच पनि यसको कारणबारे बहस बढेको छ ।
बजारमा प्रतिदर्जन केराको मूल्य अघिल्लो महिनाको तुलनामा उल्लेख्य रूपमा महँगो भएपछि यसको कारणबारे चासो बढेको हो । व्यापारीहरूका अनुसार केराको मूल्य बढ्नुका पछाडि मुख्य कारण आपूर्तिमा कमी हुनु हो ।
विशेषगरी तराईका विभिन्न जिल्लामा यस वर्ष भएको असामयिक वर्षा, हावाहुरी र बाढीका कारण केराखेतीमा क्षति पुगेको बताइएको छ । उत्पादन घटेपछि बजारमा आउने केराको परिमाण कम भएको र त्यसले मूल्यमा सीधा असर पारेको व्यापारीहरूको भनाइ छ । कृषि विज्ञहरू पनि प्राकृतिक विपत्तिलाई प्रमुख कारण मान्छन् । उनका अनुसार केराखेती मौसमसँग अत्यन्त संवेदनशील हुने भएकाले थोरै मौसमीय असन्तुलनले पनि उत्पादनमा ठूलो प्रभाव पार्छ । यस वर्ष विशेषगरी रोपाइँको समय र उत्पादन अवधिमा परेको अनियमित वर्षाले फल उत्पादन घटाएको देखिएको छ । फलस्वरूप बजारमा मागअनुसार आपूर्ति हुन नसक्दा मूल्य बढेको हो । अहिले केरा प्रतिदर्जन ३५० रुपैयाँसम्म पुगेको छ ।
अर्कोतर्फ, भारतबाट आयात हुने केराको परिमाणमा पनि कमी आएको बताइएको छ । नेपालमा स्थानीय उत्पादनले माग पूरा गर्न नसक्दा भारतबाट ठूलो मात्रामा केरा आयात हुने गर्छ । तर पछिल्लो समय भारतमै उत्पादनमा केही कमी र ढुवानी समस्याका कारण आयात घटेको छ । सीमावर्ती क्षेत्रमा हुने अवरोध, ढुवानी खर्च वृद्धि र प्रशासनिक झन्झटले पनि आयात प्रभावित भएको व्यापारीहरूले बताएका छन् । ढुवानी खर्च वृद्धि पनि मूल्य बढ्नुको अर्को महत्वपूर्ण कारण बनेको छ ।
इन्धनको मूल्य वृद्धि, सडक अवस्थाको समस्या तथा ढुवानी व्यवस्थापनमा देखिएका कठिनाइका कारण व्यापारीहरूले लागत बढेको बताएका छन् । लागत बढेपछि त्यसको प्रभाव उपभोक्ता मूल्यमा पर्नु स्वाभाविक भएको उनीहरूको तर्क छ । यससँगै बजारमा बिचौलियाको भूमिका पनि चर्चामा आएको छ ।
किसानबाट सस्तोमा केरा किनेर बजारमा महँगो मूल्यमा बेच्ने प्रवृत्तिले मूल्य वृद्धि थप तीव्र बनाएको उपभोक्ताहरूको गुनासो छ । कतिपय स्थानमा कृत्रिम अभाव सिर्जना गरेर मूल्य बढाइएको आशंका पनि गरिएको छ । यद्यपि व्यापारीहरू भने यस्तो आरोप अस्वीकार गर्दै आपूर्ति नै कम भएकाले मूल्य बढेको दाबी गर्छन् ।
उपभोक्ता अधिकारकर्मीहरूले भने बजार अनुगमन कमजोर हुँदा यस्तो अवस्था सिर्जना भएको बताएका छन् । उनीहरूका अनुसार सरकारी निकायले समयमै बजार अनुगमन नगर्दा व्यापारीहरूले मनपरी मूल्य तोक्ने गरेका छन् । यसले उपभोक्तालाई प्रत्यक्ष असर पारिरहेको छ । किसानहरू भने उचित मूल्य नपाएको गुनासो गर्छन् । उत्पादन लागत बढ्दै गए पनि किसानले पाइने मूल्य स्थिर वा कम रहने गरेको उनीहरूको भनाइ छ । बजारमा केरा महँगो भए पनि त्यसको लाभ किसानसम्म नपुग्ने समस्या पुरानै रहेको उनीहरूले बताएका छन् ।
सरकारले भने मूल्य नियन्त्रण र आपूर्ति व्यवस्थापनका लागि पहल गर्ने जनाएको छ । सम्बन्धित निकायहरूले बजार अनुगमन कडा बनाउने, आयात प्रक्रियालाई सहज बनाउने तथा किसानलाई प्रोत्साहन गर्ने योजना अघि सारेका छन् । दीर्घकालीन रूपमा केराखेतीलाई व्यावसायिक र व्यवस्थित बनाउन आवश्यक नीति ल्याउने तयारी पनि भइरहेको बताइएको छ । समग्रमा, प्राकृतिक विपत्ति, आयातमा कमी, ढुवानी खर्च वृद्धि र बजार व्यवस्थापनको कमजोरीजस्ता कारणहरूले नेपालमा केराको मूल्य बढेको देखिन्छ । यदि यी समस्याहरू समयमै समाधान गर्न सकिएन भने आगामी दिनमा पनि मूल्यवृद्धि जारी रहने सम्भावना रहेको छ, जसले उपभोक्ता र बजार दुवैलाई प्रभावित पार्ने निश्चित देखिन्छ ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार ।
