काठमाडौं । सातामा दुई दिन बिदा दिने सरकारी निर्णयलाई कार्यान्वयनमा लैजाने क्रममा विद्यालय तहमा शैक्षिक समय व्यवस्थापनमा फेरबदल गरिएको छ। शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय अन्तर्गतको शिक्षा तथा मानवस्रोत विकास केन्द्र ले मंगलबार देशभरका शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइ, स्थानीय तह तथा विद्यालयहरूलाई परिपत्र जारी गर्दै हिउँदे र बर्से बिदा घटाउने निर्णय कार्यान्वयन गर्न निर्देशन दिएको हो।
केन्द्रका निर्देशक डा. श्यामप्रसाद आचार्य द्वारा हस्ताक्षरित परिपत्रमा शनिबार र आइतबारलाई नियमित साप्ताहिक बिदाका रूपमा लागू गर्न स्पष्ट रूपमा भनिएको छ। दुई दिने बिदा लागू गर्दा पठनपाठनमा कुनै प्रकारको कमी नआओस् भन्ने उद्देश्यले विद्यालयहरूको समय व्यवस्थापन पुनः मिलाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ।
यस निर्णयसँगै विद्यालयमा दिइँदै आएको लामो हिउँदे र बर्से बिदा घटाइएको छ। अब यी बिदाहरूको कुल अवधि ३० दिनमा सीमित गरिनेछ, जुन यसअघि ४५ दिनसम्म हुने गरेको थियो। यस परिवर्तनले वार्षिक शैक्षिक कार्यघण्टा सन्तुलनमा राख्न सहयोग पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ। दुई दिने साप्ताहिक बिदाका कारण हराउने समयलाई पूर्ति गर्न अन्य दिनहरूमा पठनपाठनलाई थप व्यवस्थित र प्रभावकारी बनाउनुपर्ने केन्द्रको धारणा छ।
परिपत्रमा विद्यालयहरूलाई ६ बुँदे निर्देशनसमेत दिइएको छ, जसले दैनिक तथा साप्ताहिक शैक्षिक गतिविधिहरूलाई व्यवस्थित गर्न मार्गनिर्देशन प्रदान गर्छ। त्यसअनुसार प्रत्येक विद्यालयले दैनिक प्रार्थना समय १५ मिनेटमा सीमित राख्नुपर्नेछ भने खाजा समय ३० मिनेटभित्र व्यवस्थापन गर्नुपर्नेछ। यसले अनावश्यक समय खेर जान नदिई शिक्षण समयलाई अधिकतम उपयोग गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। त्यसैगरी सोमबारदेखि शुक्रबारसम्म पूर्ण रूपमा पठनपाठनसँग सम्बन्धित क्रियाकलाप सञ्चालन गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ।
यस अवधिमा अतिरिक्त कार्यक्रमहरू वा गैर–शैक्षिक गतिविधिहरूलाई न्यूनतम राखेर शिक्षण–सिकाइलाई प्राथमिकता दिन निर्देशन दिइएको छ। यसले विद्यार्थीहरूको सिकाइ उपलब्धि सुधार गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। आन्तरिक मूल्यांकन प्रणालीमा पनि केही लचकता अपनाउन सुझाव दिइएको छ। पहिलो र दोस्रो त्रैमासिकमा गरिने मूल्यांकनलाई पठनपाठन भएकै दिन वा त्यसमा असर नपर्ने गरी अन्य उपयुक्त समयमा सञ्चालन गर्न भनिएको छ।
यसले परीक्षा र पढाइबीच सन्तुलन कायम गर्न सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको छ। त्यस्तै, अन्तिम परीक्षा र नतिजा प्रकाशनका लागि शैक्षिक सत्रको अन्तिम १२ दिन उपयोग गर्न विद्यालयहरूलाई सुझाव दिइएको छ। यसले शैक्षिक सत्रको अन्त्यमा हुने चापलाई व्यवस्थापन गर्न सहज बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। सरकारले हालै सार्वजनिक प्रशासन सुधारअन्तर्गत सातामा दुई दिन बिदा दिने निर्णय गरेपछि त्यसको प्रभाव शिक्षा क्षेत्रमा पनि परेको हो। विद्यालयहरूमा परम्परागत रूपमा शनिबार मात्र बिदा हुने व्यवस्था रहेकोमा अब आइतबारसमेत बिदा दिइने भएपछि शैक्षिक समय व्यवस्थापन पुनः मिलाउनु आवश्यक भएको हो।
शिक्षा क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार यस्तो परिवर्तनले सुरुवाती चरणमा केही चुनौती ल्याउन सक्छ। विशेषगरी विद्यालयहरूले आफ्नो समयतालिका पुनः निर्माण गर्नुपर्ने, शिक्षक तथा विद्यार्थीहरूले नयाँ प्रणालीमा अभ्यस्त हुनुपर्ने जस्ता पक्षहरू चुनौतीका रूपमा देखिन्छन्। तर दीर्घकालीन रूपमा यसले विद्यार्थीहरूलाई पर्याप्त विश्राम दिने, मानसिक स्वास्थ्य सुधार गर्ने र सिकाइमा एकाग्रता बढाउने सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने तर्क पनि गरिएको छ।
यद्यपि, यस निर्णयको प्रभावकारिता भने कार्यान्वयनमा निर्भर रहनेछ। यदि विद्यालयहरूले दिइएको निर्देशनलाई प्रभावकारी रूपमा पालना गरे भने मात्र शैक्षिक गुणस्तरमा सुधार आउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ। अन्यथा, केवल बिदा थपिने र पढाइ घट्ने जोखिम पनि रहन सक्छ। समग्रमा, दुई दिने साप्ताहिक बिदासँगै विद्यालयहरूको शैक्षिक संरचना पुनः व्यवस्थित गर्ने प्रयास गरिएको देखिन्छ। हिउँदे र बर्से बिदा घटाउने निर्णयले वार्षिक शिक्षण समयलाई सन्तुलनमा राख्ने लक्ष्य लिएको छ। अब विद्यालयहरूले यसलाई कसरी कार्यान्वयन गर्छन् भन्ने आधारमा यसको सफलता निर्भर रहनेछ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार ।
