काठमाडौं । नेपाल–चीन सीमा नाका रसुवागढी हुँदै पवित्र धार्मिक गन्तव्य मानसरोवर तथा कैलाश पर्वत तर्फको तीर्थयात्रा यस वर्ष पुनः सुरु भएसँगै अन्तर्राष्ट्रिय तीर्थयात्रीहरूको आगमन बढ्न थालेको छ।
विशेषगरी बेलायत, रुस र भारत बाट आएका तीर्थयात्रीहरू रसुवागढी हुँदै यात्रा गरिरहेका छन्, जसले यो मार्गको अन्तर्राष्ट्रिय महत्व झन् बढाएको छ। अध्यागमन कार्यालय टिमुरेका अनुसार हालसम्म करिब ३ सय तीर्थयात्री केरुङ नाका हुँदै मानसरोवरतर्फ प्रस्थान गरिसकेका छन्। कार्यालयका निमित्त प्रमुख मेघनाथ शर्मा का अनुसार प्रारम्भिक चरणमै देखिएको यो चहलपहलले यस वर्ष यात्रु संख्या उल्लेखनीय रूपमा बढ्ने संकेत दिएको छ। उनले भारतीय, रुसी र बेलायती नागरिकहरूको सहभागिता उल्लेख गर्दै रसुवागढी–केरुङ मार्ग पुनः व्यस्त बन्न थालेको जानकारी दिए।
गत वर्षको तथ्यांकले पनि यस मार्गको लोकप्रियता स्पष्ट देखाउँछ। अध्यागमन कार्यालयका अनुसार ११ हजार ३८१ तीर्थयात्रीले रसुवागढी नाका प्रयोग गर्दै मानसरोवर र कैलाशको यात्रा गरेका थिए। यस वर्ष भने धार्मिक पर्यटनप्रतिको आकर्षण अझै बढेकाले यो संख्या पार गर्ने अनुमान गरिएको छ।
मानसरोवर र कैलाश क्षेत्र हिन्दू, बौद्ध तथा बोन धर्मावलम्बीहरूका लागि अत्यन्तै पवित्र मानिन्छ। हिन्दू धर्ममा भगवान शिवको वासस्थानका रूपमा विश्वास गरिने कैलाश पर्वत र त्यसको काखमा रहेको मानसरोवर ताल धार्मिक आस्था, ध्यान र आध्यात्मिक शान्तिको केन्द्र मानिन्छ। बौद्ध तथा बोन परम्परामा पनि यो क्षेत्रको विशेष धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व छ, जसका कारण विश्वभरका श्रद्धालुहरू यहाँ पुग्न चाहन्छन्। नेपालबाट स्थलमार्ग हुँदै मानसरोवर पुग्ने सबैभन्दा छोटो र सहज बाटो रसुवागढी–केरुङ मार्ग नै हो। काठमाडौँदेखि रसुवागढीसम्म करिब १३५ किलोमिटरको दूरी छ, जसलाई सडकमार्गबाट केही घण्टामै पार गर्न सकिन्छ। त्यसपछि रसुवागढीबाट केरुङसम्म करिब २५ किलोमिटरको दूरी पार गरेपछि चीनको भित्री क्षेत्रमा प्रवेश गरिन्छ। केरुङबाट सागा हुँदै मानसरोवरसम्मको यात्रा भने करिब ७५० देखि ८०० किलोमिटर लामो हुन्छ।
सामान्यतया केरुङ प्रवेश गरेपछि उच्च हिमाली भूभाग पार गर्दै मानसरोवर पुग्न तीनदेखि चार दिन लाग्ने गर्दछ। यात्राका क्रममा तीर्थयात्रीहरूले दुर्गम भौगोलिक अवस्था, उच्च उचाइ र मौसमका चुनौतीहरू सामना गर्नुपर्छ। तर आधुनिक यातायात र व्यवस्थित मार्गका कारण विगतको तुलनामा यात्रा अहिले केही सहज बनेको छ। कैलाश–मानसरोवरको पूर्ण परिक्रमा सहितको यात्रा भने १० देखि १४ दिनसम्म चल्ने गर्दछ। यस अवधिमा यात्रुहरूले धार्मिक अनुष्ठान, ध्यान, परिक्रमा तथा प्राकृतिक सौन्दर्यको अवलोकन गर्ने अवसर पाउँछन्। यात्रा सम्पन्न गरेर फर्किएका तीर्थयात्रीहरूका अनुसार यो यात्रा केवल धार्मिक मात्र नभई मानसिक र शारीरिक रूपमा पनि चुनौतीपूर्ण तर अत्यन्तै सन्तोषजनक अनुभव हुने गर्दछ। तीर्थयात्रीहरूको आवागमन बढेसँगै रसुवागढी नाका आसपासको स्थानीय अर्थतन्त्र पनि चलायमान बन्न थालेको छ। होटल व्यवसाय, यातायात सेवा, पथप्रदर्शक (गाइड) सेवा तथा साना व्यापारहरूमा चहलपहल बढेको स्थानीय व्यवसायीहरू बताउँछन्। यसले पर्यटनसँगै रोजगारी सिर्जना र आर्थिक गतिविधिमा सकारात्मक प्रभाव पारिरहेको छ।
विशेषगरी सीमावर्ती क्षेत्रका बासिन्दाहरूले यसलाई अवसरका रूपमा लिँदै सेवा विस्तार गरिरहेका छन्। होटलहरूको संख्या बढ्नु, यातायात सेवा थपिनु तथा गाइडहरूको माग बढ्नुले स्थानीय स्तरमै आर्थिक गतिशीलता देखिएको छ। साथै, सरकारले पनि पूर्वाधार सुधार, सडक मर्मत तथा सुरक्षा व्यवस्थामा ध्यान दिन थालेको छ, जसले यात्रालाई अझ सुरक्षित र सहज बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकहरूको बढ्दो सहभागिताले नेपाललाई धार्मिक पर्यटनको महत्वपूर्ण केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्ने सम्भावना पनि देखिएको छ। रसुवागढी–केरुङ मार्ग केवल तीर्थयात्राका लागि मात्र नभई नेपाल–चीन व्यापार र पर्यटन सहकार्यका दृष्टिले पनि महत्वपूर्ण मानिन्छ। समग्रमा हेर्दा, यस वर्ष सुरु भएको मानसरोवर यात्रा केवल धार्मिक गतिविधि मात्र नभई आर्थिक, सांस्कृतिक र कूटनीतिक दृष्टिले समेत महत्वपूर्ण बनेको छ। प्रारम्भिक चरणमै देखिएको यात्रुहरूको उत्साहले आगामी दिनहरूमा यो मार्ग अझ व्यस्त हुने संकेत दिएको छ, जसले नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय तीर्थ पर्यटनको केन्द्रका रूपमा थप मजबुत बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। छन्।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार।
