काठमाडौं । पाकिस्तानको ब्रोड पिकमा गएको हिमपहिरोमा परी ज्यान गुमाएका विश्वप्रसिद्ध नेपाली हिमाल आरोही निर्मल पुर्जा ‘निम्स दाइ’को शव अन्तिम संस्कारका लागि बेलायत लगिएको छ । परिवारको इच्छाअनुसार उनको शव आइतबार बिहान पाकिस्तानको राजधानी इस्लामावादबाट बेलायत पठाइएको हो ।
परराष्ट्र मन्त्रालयका अनुसार निर्मल पुर्जाको अन्तिम संस्कार बेलायतमै गरिनेछ । परिवारका सदस्य तथा आफन्तसँगको समन्वयमा आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरेपछि उनको शव बेलायत पठाइएको मन्त्रालय स्रोतले जनाएको छ । लामो समयदेखि बेलायतमा बस्दै आएका पुर्जाको पारिवारिक र व्यक्तिगत सम्बन्ध पनि त्यहाँ रहेकाले परिवारले बेलायतमै अन्तिम संस्कार गर्ने इच्छा व्यक्त गरेको बताइएको छ ।
“निर्मल पुर्जाको शव आइतबार बिहान पाकिस्तानको इस्लामावादबाट बेलायत लगिएको छ । बेलायतमा नै उहाँको अन्तिम संस्कार गरिनेछ,” परराष्ट्र मन्त्रालय स्रोतले भन्यो, “परिवारको चाहनाअनुसार निर्मल पुर्जाको शव बेलायत लगिएको हो ।” ब्रोड पिकमा भएको हिमपहिरो दुर्घटनाले नेपालको पर्वतारोहण क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ । विश्वका अग्ला हिमालहरूमा कीर्तिमानी आरोहण गरेका पुर्जाको निधनले नेपाली मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतारोहण समुदायलाई समेत स्तब्ध बनाएको छ । साहस, अनुभव र उच्च हिमाली क्षेत्रमा कठिन परिस्थितिसँग जुध्ने क्षमताका कारण अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा चर्चित बनेका पुर्जा स्वयं हिमपहिरोको चपेटामा परेर ज्यान गुमाउन पुगेका हुन् ।
ब्रोड पिकमा गएको हिमपहिरोमा निर्मल पुर्जासहित १० जनाको मृत्यु भएको थियो । दुर्घटनामा मृत्यु हुनेमध्ये ६ जना नेपाली नागरिक रहेका छन् । बाँकीमा पाकिस्तानी र अमेरिकी नागरिकसमेत रहेको बताइएको छ । हिमपहिरोपछि उद्धार तथा शव संकलनको काम अत्यन्त कठिन बनेको थियो । दुर्घटनास्थलबाट निर्मल पुर्जासहित चारजनाको शव गत शुक्रबार पाकिस्तानको राजधानी इस्लामावाद ल्याइएको थियो । शुक्रबार दिउँसो इस्लामावाद ल्याइएका शवमा निर्मल पुर्जा, किली पेम्बा शेर्पा ‘किलु’, ग्यालु शेर्पा र निमा शेर्पाको शव रहेको थियो । हिमपहिरो गएको स्थान अत्यन्त जोखिमपूर्ण र भौगोलिक रूपमा कठिन रहेकाले शव संकलन तथा सुरक्षित स्थानसम्म ल्याउने काममा उद्धार टोलीले ठूलो चुनौती सामना गर्नुपरेको थियो ।
दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका नेपालीमध्ये पुरबहादुर गुरुङ ‘युक्त’को शव भने यसअघि नै नेपाल ल्याइसकिएको छ । उनको शव बिहीबार साउन २१ गते नेपाल ल्याइएको थियो । नेपाल ल्याइएपछि परिवार र आफन्तले उनको अन्तिम संस्कार गरेका थिए ।
बाँकी नेपाली आरोही तथा अन्य विदेशी नागरिकको शव भने अझै घटनास्थलमै रहेको जनाइएको छ । घटनास्थलमा नेपाली नागरिक नवाङ थिन्डु शेर्पासहित एक पाकिस्तानी र एक अमेरिकी नागरिकको शव रहेको बताइएको छ । हिमाली क्षेत्रमा लगातार देखिएको खराब मौसम, हिमपहिरोको जोखिम र कठिन भौगोलिक अवस्थाका कारण उनीहरूको शव तत्काल संकलन गरी तल ल्याउन नसकिएको सम्बन्धित स्रोतले जनाएको छ । उद्धार तथा शव व्यवस्थापनमा संलग्न अधिकारीहरूका अनुसार ब्रोड पिकको घटनास्थल सामान्य अवस्थामा समेत अत्यन्त कठिन स्थान हो । हिमपहिरोपछि थप हिमपहिरो आउन सक्ने जोखिम, प्रतिकूल मौसम र उचाइका कारण उद्धार टोलीलाई सुरक्षित रूपमा घटनास्थलमा पुग्न समस्या भइरहेको छ । त्यसैले शव संकलनको काम पनि मौसम र परिस्थितिअनुसार अघि बढाउनुपर्ने अवस्था रहेको छ ।
इस्लामावाद ल्याइएका अन्य तीन नेपालीको शव नेपाल ल्याउने प्रक्रिया पनि अघि बढिरहेको छ । आवश्यक कानुनी तथा प्रशासनिक प्रक्रिया पूरा गरेपछि उनीहरूको शव काठमाडौं ल्याउने तयारी भइरहेको परराष्ट्र मन्त्रालय स्रोतले जनाएको छ । “इस्लामावाद ल्याइएका तीन नेपालीको शव सम्पूर्ण प्रक्रिया पूरा गरेपछि मंगलबार काठमाडौं ल्याउने र नभए बुधबार ल्याउने तयारी भइरहेको छ,” मन्त्रालय स्रोतले भन्यो ।
शव नेपाल ल्याउनुअघि पाकिस्तानमा आवश्यक कागजी प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने भएकाले समय केही तलमाथि हुन सक्ने अधिकारीहरूले बताएका छन् । मृतकको पहिचान, शव हस्तान्तरण, आवश्यक प्रमाणपत्र तथा अन्य प्रशासनिक प्रक्रिया पूरा गरेपछि मात्रै शव नेपाल पठाउने व्यवस्था गरिन्छ । त्यसका लागि नेपाली दूतावास तथा सम्बन्धित पाकिस्तानी निकायबीच समन्वय भइरहेको जनाइएको छ । निर्मल पुर्जाको शव भने परिवारको चाहनाअनुसार बेलायत पठाइसकिएको छ । पुर्जाले विश्व पर्वतारोहणमा हासिल गरेका उपलब्धिका कारण उनको निधनलाई नेपाली पर्वतारोहण क्षेत्रका लागि ठूलो क्षतिका रूपमा लिइएको छ । उनले विश्वका आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमालहरूमा तीव्र गतिमा आरोहण गरेर अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतारोहण क्षेत्रमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाएका थिए ।
‘निम्स दाइ’का नामले समेत चिनिने पुर्जा नेपाली पर्वतारोहण क्षेत्रका चर्चित व्यक्तित्व थिए । हिमाल आरोहणका क्रममा देखाएको असाधारण साहस, शारीरिक क्षमता र नेतृत्वका कारण उनले नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतारोहणको क्षेत्रमा चिनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए । उनका आरोहणसम्बन्धी अभियान र उपलब्धिले विश्वभरका पर्वतारोही तथा हिमालप्रेमीको ध्यान नेपालतर्फ आकर्षित गरेको थियो ।
उनको निधनले नेपाली पर्वतारोहण क्षेत्रमा एउटा ठूलो रिक्तता सिर्जना भएको आरोही तथा पर्वतारोहणसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूले बताएका छन् । सामाजिक सञ्जालदेखि विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतारोहण समुदायसम्म पुर्जाको निधनप्रति दुःख व्यक्त गरिएको छ । उनको साहस, उपलब्धि र हिमालप्रतिको समर्पणलाई सम्झिँदै श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्ने क्रम जारी छ । ब्रोड पिकमा भएको दुर्घटनाले उच्च हिमाली क्षेत्रमा आरोहणको जोखिम पुनः उजागर गरेको छ । अनुभवी तथा विश्वस्तरका आरोहीसमेत हिमपहिरो, मौसम परिवर्तन र हिमाली भूगोलका कारण जोखिममा पर्न सक्ने भएकाले उच्च हिमाली आरोहणमा सुरक्षा चुनौती सधैं रहने गरेको छ । विशेषगरी हिमपहिरोको पूर्वानुमान, मौसमको तीव्र परिवर्तन र उद्धारका लागि आवश्यक पूर्वाधारको अभावले यस्ता दुर्घटनापछि शव उद्धारसमेत जटिल बन्ने गरेको छ ।
पछिल्लो घटनामा पनि हिमपहिरोपछि उद्धार र शव संकलनको काम तत्काल अघि बढाउन नसकिएको हो । केही शव सुरक्षित स्थानमा ल्याउन सफल भए पनि घटनास्थलमा रहेका शव अझै जोखिमपूर्ण अवस्थामा छन् । मौसम अनुकूल बनेपछि र उद्धारका लागि आवश्यक वातावरण तयार भएपछि बाँकी शव संकलनको प्रयास गरिने बताइएको छ । ब्रोड पिकमा भएको दुर्घटनाबाट ज्यान गुमाएका नेपालीहरूको शव स्वदेश ल्याउने तथा परिवारलाई हस्तान्तरण गर्ने प्रक्रिया नेपाल सरकारको प्राथमिकतामा रहेको परराष्ट्र मन्त्रालयले जनाएको छ । पाकिस्तानस्थित नेपाली दूतावासले पनि स्थानीय अधिकारीहरूसँग निरन्तर समन्वय गरिरहेको बताइएको छ ।
निर्मल पुर्जाको शव बेलायत पठाइएपछि अब उनको अन्तिम संस्कार त्यहीँ गरिने भएको छ । विश्वका विभिन्न हिमालमा नेपालको नाम उचो बनाएका पुर्जाको जीवन र पर्वतारोहण यात्रा भने उनको निधनपछि पनि सम्झनामा रहनेछ । ब्रोड पिकको हिमपहिरोले उनको जीवन अन्त्य गरे पनि नेपाली पर्वतारोहण क्षेत्रमा उनले छाडेको योगदान र अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा बनाएको पहिचान लामो समयसम्म स्मरण गरिनेछ । यसैबीच ब्रोड पिक दुर्घटनामा मृत्यु भएका अन्य नेपालीको शव नेपाल ल्याउने तयारीलाई तीव्रता दिइएको छ । इस्लामावादमा ल्याइएका शव आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरेर मंगलबार वा बुधबार काठमाडौं ल्याउने तयारी भइरहेको छ भने घटनास्थलमा रहेका शवको उद्धारका लागि मौसम र भौगोलिक अवस्थाको मूल्यांकन भइरहेको छ । आफन्तहरू भने आफ्ना प्रियजनको शव सकुशल स्वदेश ल्याइने प्रतीक्षामा रहेका छन् ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार ।
