काठमाडौं । नेपाली सेना र विदेशी विशेषज्ञसहितको संयुक्त टोलीले रसुवाका विभिन्न जलविद्युत् आयोजनाका टनेलमा फसेका व्यक्तिहरूको खोज तथा उद्धारलाई तीव्रता दिए पनि सोमबार साँझसम्म ठोस उपलब्धि हासिल हुन सकेको छैन ।
सेनाले त्रिशूली–३ ए, त्रिशूली–३ बी, चिलिमे, अपर त्रिशूली–१, रसुवागढी हाइड्रो र लाङटाङ हाइड्रो आयोजनाका टनेलमा केन्द्रित भएर खोज तथा उद्धार अभियान सञ्चालन गरेको जनाएको छ । आइतबारदेखि टनेल उद्धारलाई प्राथमिकतामा राखेको नेपाली सेनाले सोमबार साँझ ७ बजेसम्म भएका प्रगतिको विवरण सार्वजनिक गरेको हो । सेनाका अनुसार त्रिशूली–३ ए जलविद्युत् आयोजनाको टनेल हेड फेला परेको छ । टनेलभित्र कम्प्रेसरबाट हावा पठाउने काम सुरु गरिएको छ भने जमेको पानी बाहिर निकाल्ने प्रयास पनि भइरहेको छ ।
त्रिशूली–३ एमा उद्धारका लागि तीनवटा एक्साभेटर प्रयोग गरिएको छ । एक्साभेटरको प्रयोगबाट टनेलको पछाडितर्फ रहेको वैकल्पिक मार्ग करिब १५ मिटर खोलिएको सेनाले जनाएको छ । टनेलभित्रको अवस्था र फसेका व्यक्तिसम्म पुग्ने सम्भावित बाटो पहिचान गर्दै टोलीले थप काम अघि बढाइरहेको छ । त्रिशूली–३ बी जलविद्युत् आयोजनाको टनेलमा पनि विज्ञसहितको सैनिक टोली परिचालन गरिएको छ । त्यहाँ छुट्टै फौजले एक्साभेटर प्रयोग गरी खोज तथा उद्धारको प्रयास गरिरहेको छ । टनेलको संरचना, भित्र रहेको अवरोध तथा पानीको अवस्थालाई ध्यानमा राखेर सुरक्षित ढंगले उद्धार मार्ग बनाउने प्रयास भइरहेको सेनाले जनाएको छ ।
चिलिमे हाइड्रोको टनेलमा भने विदेशी विशेषज्ञसहितको संयुक्त खोज तथा उद्धार टोली करिब ३५ मिटर भित्रसम्म प्रवेश गरेको छ । टनेलभित्र अगाडि रहेका अवरोध हटाएर थप भित्र जाने काम भइरहेको छ । टनेलमा जमेको माटो, ढुंगा तथा अन्य अवरोधका कारण उद्धार टोलीलाई अघि बढ्न कठिनाइ भइरहेको भए पनि टोलीले लगातार काम गरिरहेको सेनाले जनाएको छ । अपर त्रिशूली–१ जलविद्युत् आयोजनामा पनि विदेशी विशेषज्ञसहितको संयुक्त खोज तथा उद्धार टोली परिचालन गरिएको छ । सेनाका अनुसार मैलुङतर्फको टनेलमा करिब २०० मिटर र हाँकूतर्फ करिब ३०० मिटरसम्म टोली पुगेको छ । दुवैतर्फबाट टनेलको अवस्था बुझ्ने र सम्भावित रूपमा फसेकाहरूको खोजी गर्ने काम जारी रहेको छ ।
रसुवागढी हाइड्रोको टनेलमा पनि संयुक्त उद्धार टोली परिचालन गरिएको छ । टोली करिब २५० मिटरभित्रसम्म पुगेको सेनाले जनाएको छ । सो क्रममा टनेलको बन्द भाग फेला परेको छ । बन्द भागका कारण त्यसपछिको क्षेत्रमा पुग्न थप प्राविधिक तयारी र अवरोध हटाउने काम आवश्यक परेको छ । लाङटाङ हाइड्रोको टनेलमा उद्धार टोली करिब ६५ मिटरसम्म पुगेको छ । त्यहाँबाट एउटा शव बाहिर निकालिएको सेनाले जनाएको छ । टनेलभित्रको जोखिमपूर्ण अवस्था, पानी, माटो तथा संरचनागत अवरोधका कारण उद्धार कार्य चुनौतीपूर्ण बनेको छ ।
सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै प्राविधिक टोलीले अवस्था मूल्यांकन गरेर क्रमशः अगाडि बढिरहेको छ । रसुवामा आएको विनाशकारी बाढीपछि विभिन्न जलविद्युत् आयोजनाका टनेल तथा पावरहाउसमा काम गर्ने कर्मचारी सम्पर्कविहीन भएका थिए । बाढीले आयोजनाका संरचनामा ठूलो क्षति पुर्याउनुका साथै टनेलमा समेत पानी, माटो र ढुंगा पस्दा उद्धार कार्य थप जटिल बनेको छ । टनेलभित्र फसेकाहरूको अवस्था पत्ता लगाउन नेपाली सेनाले विदेशी विशेषज्ञ र प्राविधिक टोलीको सहयोगमा विभिन्न विकल्प प्रयोग गरिरहेको छ ।
टनेल उद्धारलाई प्राथमिकतामा राखे पनि नेपाली सेनाले रसुवा तथा आसपासका बाढी प्रभावित क्षेत्रमा अन्य खोज तथा उद्धारका कामलाई भने निरन्तरता दिएको जनाएको छ । सोमबार मात्रै एक जना जर्मन नागरिकसहित १०९ जनालाई हेलिकप्टरमार्फत उद्धार गरिएको छ । बाढीका कारण सडक तथा पुलमा क्षति पुगेका र स्थलमार्गबाट तत्काल उद्धार सम्भव नभएका क्षेत्रबाट मानिसलाई हेलिकप्टरमार्फत सुरक्षित स्थानमा सारिएको हो । सेनाले प्रभावित क्षेत्रका जङ्गल, डाँडा, खोला तथा बस्तीमा पैदल गस्तीसमेत गरिरहेको जनाएको छ ।
उद्धार टोलीले स्थानीय बासिन्दासँग प्रत्यक्ष भेटेर त्यहाँको अवस्थाबारे जानकारी लिने, बेपत्ता तथा जोखिममा परेका व्यक्तिको विवरण संकलन गर्ने र आवश्यकताअनुसार उद्धार गर्ने काम गरिरहेको छ । बाढीबाट प्रभावित रसुवाको टिमुरेदेखि नुवाकोट, धादिङ, चितवन हुँदै नवलपरासी पूर्वसम्मका क्षेत्रमा नेपाली सेना ठूलो संख्यामा परिचालन गरिएको छ । सेनाका अनुसार यी जिल्लाका प्रभावित क्षेत्रमा ८ हजार ९ सयभन्दा बढी सैनिक खटिएका छन् । उनीहरूले अन्य सुरक्षा निकायसँग समन्वय गरेर घाइतेको खोज तथा उद्धार, शव व्यवस्थापनमा सहयोग, अवरुद्ध सडक खुलाउने, राहत तथा आपत्कालीन उपचारलगायतका काम गरिरहेका छन् ।
बाढीपछि कतिपय स्थानमा सडक पूर्णरूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन् भने पुल तथा अन्य पूर्वाधार बगाउँदा प्रभावित बस्तीहरू एकअर्काबाट सम्पर्कविहीन बनेका छन् । यस्तो अवस्थामा स्थलमार्गबाट उद्धार गर्न कठिन भएपछि सेनाले हेलिकप्टर र पैदल टोलीलाई समानान्तर रूपमा परिचालन गरिरहेको छ । टनेलभित्र फसेकाहरूको उद्धार भने अन्य सामान्य उद्धारभन्दा प्राविधिक रूपमा निकै जटिल रहेको छ । टनेलभित्रको पानी, हिलो, ढुंगा तथा भत्किएको संरचना हटाउँदै सुरक्षित बाटो बनाउनु पर्ने भएकाले उद्धार टोलीले अत्यन्त सावधानी अपनाउनुपरेको छ । टनेलको कुन भाग सुरक्षित छ र कुन भागमा थप पहिरो वा संरचना भत्किने जोखिम छ भन्ने विषयमा प्राविधिक अध्ययन गर्दै टोली अघि बढिरहेको छ । सेनाले विभिन्न आयोजनाका टनेलमा खोज तथा उद्धारको काम एकैपटक अघि बढाइरहेको जनाएको छ । आवश्यक उपकरण, एक्साभेटर, कम्प्रेसर तथा विदेशी विशेषज्ञको प्राविधिक सहयोग परिचालन गरेर फसेकाहरूको सम्भावित स्थानसम्म पुग्ने प्रयास भइरहेको छ । विशेषगरी टनेलभित्र हावा पुर्याउने, पानी निकाल्ने र अवरोध हटाउने कामलाई प्राथमिकता दिइएको छ ।
सोमबार दिनभर उद्धार टोलीले विभिन्न स्थानमा उल्लेख्य दूरीसम्म प्रवेश गरे पनि फसेकाहरूलाई सकुशल बाहिर निकाल्ने ठोस उपलब्धि भने हासिल हुन सकेन । त्यसका बाबजुद उद्धार टोलीले काम रोकेको छैन । नेपाली सेना, विदेशी विशेषज्ञ, प्राविधिक जनशक्ति तथा अन्य उद्धारकर्मीहरू टनेलको अवस्था मूल्यांकन गर्दै सम्भावित सबै मार्गबाट भित्र पस्ने प्रयासमा छन् । बाढी प्रभावित क्षेत्रमा खोज तथा उद्धारसँगै शव व्यवस्थापन पनि सेनाका लागि अर्को ठूलो चुनौती बनेको छ । विभिन्न स्थानमा भेटिएका शवको व्यवस्थापन, पहिचान तथा सम्बन्धित परिवारसम्म सूचना पुर्याउने काममा समेत सुरक्षा निकायले सहयोग गरिरहेको छ । सडक अवरुद्ध भएका ठाउँमा सडक खुलाउने र उद्धार तथा राहत सामग्री पुर्याउन सहज वातावरण बनाउने काम पनि जारी छ ।
सेनाले प्रभावित क्षेत्रमा रहेका नागरिकलाई जोखिमयुक्त खोला, पहिरो तथा बाढीको क्षेत्रमा नजान आग्रह गर्दै उद्धार टोलीलाई आवश्यक सूचना उपलब्ध गराउनसमेत अनुरोध गरेको छ । स्थानीयबाट प्राप्त सूचनाका आधारमा बेपत्ता तथा जोखिममा रहेका व्यक्तिको खोजीलाई थप प्रभावकारी बनाउन सकिने सेनाको भनाइ छ । रसुवामा बाढीपछि जलविद्युत् आयोजनाका टनेलमा फसेकाहरूको उद्धार अहिले सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण अभियानमध्ये एक बनेको छ । सोमबारसम्म विभिन्न टनेलमा टोली प्रवेश गर्ने क्रम अघि बढे पनि उद्धारको अन्तिम परिणाम आउन बाँकी छ । नेपाली सेना र विदेशी विशेषज्ञसहितको टोलीले मंगलबार पनि टनेलभित्रको अवरोध हटाउँदै फसेकाहरूको खोजी र उद्धारलाई निरन्तरता दिने तयारी गरेको छ ।
