काठमाडौं । आगामी फागुन २१ गते निर्धारित प्रतिनिधिसभा निर्वाचनका लागि समानुपातिक प्रणालीमा भाग लिन राजनीतिक दलहरूले आवेदन दिन थालेका छन् । समानुपातिकतर्फ सहभागी हुने दलहरूको आधिकारिक सूची मङ्सिर २४ गते सार्वजनिक हुने निर्वाचन आयोगले जनाएको छ । नयाँ दलहरू—श्रम संस्कृति, जनअधिकार, नागरिक सेवा र सार्वभौम नागरिक पार्टी—समेत समानुपातिक निर्वाचनका लागि दर्ता भइसकेका छन् ।
समानुपातिक प्रणालीमा प्रतिस्पर्धा गर्न दलहरूले पुस १३ र १४ गतेभित्र उम्मेदवारको बन्दसूची बुझाउनुपर्नेछ । २७५ सदस्यीय प्रतिनिधिसभामध्ये ११० सदस्य समानुपातिक प्रणालीमार्फत निर्वाचित हुने संवैधानिक व्यवस्था छ । राजनीतिक दलहरू समानुपातिक सूचीका लागि आन्तरिक तयारीमा जुटिसकेका छन् । नेपाली कांग्रेसमा प्रत्यक्ष र समानुपातिक दुवै उम्मेदवारको सिफारिस निर्वाचन क्षेत्रीय कार्यसमितिबाट सुरु हुन्छ । विधानअनुसार प्रत्यक्षतर्फ तीन र समानुपातिकतर्फ दुई जनाको नाम—जसमध्ये एक महिला अनिवार्य—प्रदेश क्षेत्रीय समितिबाट सिफारिस गर्नुपर्नेछ । कांग्रेसले यसै अनुरूप परिपत्र जारी गर्दै २३ मंसिरमा क्षेत्रीय सिफारिस, २५ मंसिरभित्र जिल्ला हुँदै प्रदेशमा, र २७ मंसिरभित्र प्रदेशबाट केन्द्रमा नाम पठाउन निर्देशन दिएको छ । अन्तिम निर्णय सभापतिको संयोजकत्वमा बस्ने संसदीय बोर्डले लिनेछ ।
कांग्रेसले प्रदेशसभा सदस्य निर्वाचन–२०७९ को समानुपातिक बन्दसूचीमा परेका व्यक्तिहरूलाई यसपालि सिफारिसमा नसमेट्न पनि निर्देशन दिएको छ । तर संरचनागत कारणले स्थानीय सिफारिस तहहरूमा आकांक्षी व्यवस्थापन कठिन हुने भएकाले धेरै नाम माथिल्लो तहमा पठाउने परम्परा कांग्रेसभित्र रहँदै आएको छ । प्रवक्ता प्रकाशशरण महतका अनुसार केन्द्रले अन्तिम छलफलका आधारमा उम्मेदवार छान्नेछ ।
नेकपा एमालेले भने ११औँ महाधिवेशनमा व्यस्त रहँदा चुनावका लागि विशेष गृहकार्य गर्न नसकेको जनाएको छ । २७ मंसिरमा दल दर्ता प्रक्रियासमेत टुंगिएको एमालेका निर्वाचन विभाग प्रमुख निरज आचार्यले नयाँ नेतृत्व आएपछि मात्र तयारी तीव्र हुने बताए । १९ दलको एकतामा बनेको नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी पनि समानुपातिक उम्मेदवार छनोट प्रक्रियामा प्रवेश गर्न सकेको छैन । पार्टी एकताको सन्देशसभा, संगठन संरचना र प्रदेश–जिल्ला कमिटीको टुंगो भएपछि मात्र समानुपातिक विषयमा छलफल अघि बढाइने नेता प्रकाश ज्वालाले बताए ।
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) समानुपातिक उम्मेदवार छनोटमा भने विशिष्ट प्रणाली अपनाउँदै अघि बढ्दैछ। पार्टीमा इच्छुकहरूले २५ मंसिरसम्म आवेदन दिन सक्नेछन् । आवेदन शुल्क २५ हजार तोकिएको छ, तर विपन्नका हकमा प्रमाण प्रस्तुत गरे शुल्क मिनाहा हुनेछ । रास्वपा प्राथमिक निर्वाचन (प्राइमरी इलेक्सन) बाट मात्रै समानुपातिक उम्मेदवार तय गर्नेछ—पहिले आवेदन दर्ता, त्यसपछि प्रारम्भिक नामावली, दाबी–विरोध प्रक्रिया, अन्तिम नामावली प्रकाशन र नेतृत्व क्षमता मूल्यांकनको चरण पूरा भएपछि मात्र अन्तिम सूची सार्वजनिक गरिनेछ ।
उम्मेदवार छनोट समिति संयोजक विपिन आचार्यका अनुसार दलभित्र समान पहुँच र पारदर्शिता सुनिश्चित गर्न प्राथमिक निर्वाचन अनिवार्य गरिएको हो । उनका अनुसार “योग्य कसैलाई पनि ढोका ढकढक्याउन नपरोस्, सबैले समान अवसर पाऊन् र छनोट प्रक्रिया पूर्ण रूपमा वस्तुपरक रहोस्” भन्ने उद्देश्यले यो प्रणाली अपनाइएको हो ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकदेखि साभार।
