काठमाडौं । तीन दिने औपचारिक भारत भ्रमण सकेर परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल स्वदेश फर्किएका छन् । भारतीय विदेशमन्त्री एस जयशंकरको निमन्त्रणामा उनी भारत भ्रमणमा गएका थिए। भ्रमण अवधिमा द्विपक्षीय सम्बन्धका विविध आयाममा महत्वपूर्ण छलफल भएको परराष्ट्रमन्त्री खनालले बताएका छन् ।
भारत भ्रमण सम्पन्न गरी स्वदेश फर्किएपछि त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा सञ्चारकर्मीसँग कुराकानी गर्दै उनले नेपाल र भारतबीचको सम्बन्धलाई अझ सुदृढ, व्यावहारिक र परिणाममुखी बनाउने दिशामा सकारात्मक प्रगति भएको जानकारी दिए । उनका अनुसार भ्रमणका क्रममा भारतीय विदेश मन्त्रालयका उच्चस्तरीय प्रतिनिधिमण्डलसँग विस्तृत वार्ता भएको थियो, जसमा दुई देशबीचको बहुआयामिक सहकार्यका विषयमा व्यापक छलफल भएको थियो ।
परराष्ट्रमन्त्री खनालले बताएअनुसार वार्तामा व्यापार तथा आर्थिक सहकार्य, पूर्वाधार तथा कनेक्टिभिटी विस्तार, ऊर्जा साझेदारी, जलस्रोतको उपयोग र व्यवस्थापन, खेलकुद आदानप्रदान तथा जनस्तरको सम्बन्ध अभिवृद्धिका विषयमा ठोस ढंगले कुराकानी भएको थियो । उनले दुवै देशबीचको सम्बन्ध ऐतिहासिक, सांस्कृतिक तथा भौगोलिक निकटतामा आधारित रहेको उल्लेख गर्दै यसलाई आधुनिक आवश्यकताअनुसार पुनःपरिभाषित गर्दै लैजानुपर्नेमा जोड दिए ।
उनका अनुसार छलफलका क्रममा दुवै पक्षले आपसी सम्बन्धलाई अझ सुदृढ बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्। “हामीले दुईपक्षीय सम्बन्धका सम्पूर्ण पक्षमा खुला र उपलब्धिमूलक छलफल गरेका छौं,” उनले भने, “यसले आगामी दिनमा सहकार्यलाई थप प्रभावकारी बनाउने विश्वास लिएका छौं ।”
भ्रमणका क्रममा क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दाहरूमा समेत विचार आदानप्रदान भएको उनले जानकारी दिए । दक्षिण एशियाली क्षेत्रको समग्र स्थायित्व, आर्थिक सहकार्य र साझा चुनौतीहरूका विषयमा दुवै देशले समान धारणा राख्दै सहकार्यलाई मजबुत बनाउने सहमति भएको जनाइएको छ ।
परराष्ट्रमन्त्री खनालका अनुसार द्विपक्षीय परियोजनाहरूको प्रगतिको समीक्षा पनि गरिएको थियो । भारतको सहयोगमा नेपालमा सञ्चालन भइरहेका विभिन्न विकास परियोजनाहरूको अवस्थाबारे समीक्षा गर्दै ती परियोजनाहरूलाई समयमै सम्पन्न गर्ने र अझ प्रभावकारी बनाउने उपायहरूबारे महत्वपूर्ण छलफल भएको उनले बताए । विशेषगरी भूकम्पपछिको पुनर्निर्माण कार्यक्रमअन्तर्गत निर्माण भएका संरचनाहरूको उपलब्धि र प्रभावबारे पनि समीक्षा गरिएको थियो ।
यसैबीच, भ्रमणका क्रममा तीन वटा महत्वपूर्ण संयुक्त घोषणा गरिएको परराष्ट्रमन्त्री खनालले जानकारी दिए । पहिलो घोषणा अन्तर्गत सन् २०३० मा हस्ताक्षर गरिएको एनसीएचएल (नेपाल क्लियरिङ हाउस लिमिटेड) र एनपीसीआई (नेशनल पेमेंट्स कर्पोरेशन अफ इन्डिया) बीचको समझदारीपत्रअनुसार अन्तर्देशीय भुक्तानी प्रणाली (पीटूपी) सञ्चालन गर्ने सहमति भएको छ। यस व्यवस्थामार्फत नेपाल र भारतबीच डिजिटल माध्यमबाट सहज, सुरक्षित र छिटो रेमिट्यान्स आदानप्रदान गर्न सकिने अपेक्षा गरिएको छ ।
उनले भने, “यस कदमले दुई देशबीचको आर्थिक सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउनेछ, विशेषगरी श्रमिक र व्यवसायिक समुदायलाई ठूलो राहत मिल्नेछ ।” डिजिटल भुक्तानी प्रणालीको विस्तारले अनौपचारिक माध्यमको प्रयोग घटाउँदै पारदर्शिता र वित्तीय पहुँच बढाउने विश्वास व्यक्त गरिएको छ । दोस्रो घोषणा अन्तर्गत भारत सरकारको विकास सहयोगमा नेपालमा भूकम्पपछिको पुनर्निर्माणअन्तर्गत सम्पन्न भएका परियोजनाहरूको भर्चुअल हस्तान्तरण गरिएको छ। विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था तथा सांस्कृतिक सम्पदाहरूको पुनर्निर्माणमा भारतको सहयोग उल्लेखनीय रहेको भन्दै परराष्ट्रमन्त्री खनालले यसप्रति आभार व्यक्त गरेका छन् । उनले पुनर्निर्माणले स्थानीय समुदायको जीवनस्तर सुधार गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको बताए ।
तेस्रो घोषणा भाषा प्रविधिसँग सम्बन्धित रहेको छ। काठमाडौं विश्वविद्यालय स्कूल अफ इन्जिनियरिङ, डिजिटल पब्लिक इन्फ्रास्ट्रक्चर एन्ड आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स सेन्टर तथा डिजिटल इन्डियाबीच भाषा अनुवाद प्लेटफर्मको राष्ट्रिय डिजिटल पूर्वाधार सहनिर्माणका लागि समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भएको छ । यस पहलले नेपालीसहित क्षेत्रीय भाषाहरूको डिजिटल विकास, अनुवाद प्रणालीको सुदृढीकरण तथा प्रविधिमा भाषिक समावेशितालाई बढावा दिने अपेक्षा गरिएको छ ।
परराष्ट्रमन्त्री खनालले भाषा प्रविधिमा सहकार्यले शिक्षा, प्रशासन र डिजिटल सेवामा आम नागरिकको पहुँच विस्तार गर्न मद्दत पुग्ने विश्वास व्यक्त गरे । “भाषा केवल सञ्चारको माध्यम मात्र होइन, यो पहिचान र समावेशिताको आधार पनि हो,” उनले भने, “यस क्षेत्रमा सहकार्यले डिजिटल युगमा हाम्रो स्थान मजबुत बनाउनेछ ।”
समग्रमा, भारत भ्रमण उपलब्धिमूलक रहेको निष्कर्ष निकाल्दै उनले नेपाल–भारत सम्बन्धलाई व्यवहारिक र परिणाममुखी बनाउन थप प्रयास जारी रहने बताए । आगामी दिनमा उच्चस्तरीय संवाद, परियोजना कार्यान्वयन तथा जनस्तरीय सम्बन्ध विस्तारमार्फत दुई देशबीचको सहकार्यलाई अझ मजबुत बनाउने दिशामा सरकार प्रतिबद्ध रहेको उनले दोहोर्याए ।
उनले भ्रमणले द्विपक्षीय विश्वास अभिवृद्धि गर्नुका साथै साझा हितका क्षेत्रमा सहकार्यको नयाँ ढोका खोल्ने विश्वास व्यक्त गरे । “यो भ्रमण केवल औपचारिकता मात्र होइन, भविष्यका लागि मार्गचित्र तयार गर्ने अवसर पनि हो,” उनले निष्कर्षमा भने ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार ।
