मुस्ताङ । मुस्ताङको चिसो हावासँगै फैलिने स्याउको मिठास अब केवल सिजनमै सीमित रहने छैन। घरपझोङ गाउँपालिका–५ ठिनीमा निर्माण भएको आधुनिक चिस्यान गृहले यहाँका किसानको जीवनशैलीमा नयाँ सम्भावना थपेको छ।
पहिले स्याउ फल्ने मौसममा बगैंचा राताम्य हुन्थे, व्यापारीको भीड लाग्थ्यो, तर सिजन सकिएपछि गाउँ सुनसान बन्थ्यो । किसानले मेहनतको फल तुरुन्तै बेच्नुपर्ने बाध्यता थियो—मूल्य जस्तो भए पनि। अब भने त्यो अवस्था बदलिँदैछ।
सङ्घीय सरकारद्वारा आर्थिक वर्ष २०८१-८२ का लागि प्राप्त विशेष अनुदानबाट ५९ लाखको लागतमा ३० मेट्रिक टन क्षमताको फलफूल भण्डारण गर्ने चिस्यान गृह निर्माण गरिएको घरपझोङ गाउँपालिकाका इन्जिनियर चक्रबहादुर बमले जानकारी दिए । ठिनी गाउँमा १० मेट्रिक टन क्षमताका तीन चिस्यान गृह निर्माण गरिएका हुन् । यो संरचना केवल भवन मात्र होइन, किसानका लागि आशाको केन्द्र बनेको छ।
घरपझोङ गाउँपालिका–५ का वडाध्यक्ष प्रदीप थकालीका अनुसार ठिनी गाउँमा उत्पादित स्याउ सङ्कलन गरी चिस्यान गृहमा राख्न सहकारीमार्फत प्रस्ताव पेस गरी काम सम्पन्न गरिएको हो । स्थानीय किसानले उत्पादन गरेको स्याउ सङ्कलन गरी चिस्यान गृहमा राखिनेछ । मुस्ताङको स्याउ बजारीकरणमा खासै समस्या नभए पनि यहाँ आउने पर्यटकलाई बेमौसममा समेत स्याउको स्वाद चखाउन तथा चिस्यान गृहमा राखिएको ताजा स्याउलाई कोसेलीका रूपमा बिक्री गर्ने उद्देश्यले उक्त संरचना निर्माण गरिएको हो । फल्ने समय बाहेकमा पनि स्याउ ताजा र महँगो मूल्यमा बिक्री गर्न सकिने भएकाले किसानलाई थप लाभ पुग्ने अपेक्षा गरिएको वडाध्यक्ष थकालीले बताए ।
तीनवटा छुट्टाछुट्टै चिस्यान गृहमा स्याउ राखेर समयअनुसार बजारमा पुर्याउन सकिने भएपछि किसानले अब मूल्यको पर्खाइ गर्न सक्ने भएका छन्। स्थानीय किसानहरूका लागि यो परिवर्तन निकै अर्थपूर्ण छ। सिजनमा सस्तोमा बेच्नुपर्ने बाध्यता हट्दै जाँदा आम्दानी बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ। ठिनी गाउँका करिब १०० किसान प्रत्यक्ष रूपमा लाभान्वित हुने अनुमान छ। सहकारीमार्फत स्याउ सङ्कलन र भण्डारण गरिने व्यवस्थाले सामूहिक प्रयासलाई पनि बल पुर्याएको छ।
यस परिवर्तनले पर्यटकलाई पनि नयाँ अनुभव दिनेछ। मुस्ताङ पुग्ने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकले अब जुनसुकै समयमा पनि ताजा स्याउको स्वाद लिन सक्नेछन्। चिस्यान गृहमा सुरक्षित राखिएका स्याउ कोसेलीका रूपमा बिक्री हुने हुँदा स्थानीय उत्पादनको पहिचान अझ फैलिनेछ।
घरपझोङ गाउँपालिकाले चिस्यान गृहसँगै स्याउको ग्रेडिङ, प्याकेजिङ र बजारीकरणका लागि आवश्यक पूर्वाधार पनि विकास गरेको छ। यसले स्याउलाई केवल कच्चा उत्पादनको रूपमा होइन, मूल्य अभिवृद्धि गरिएको वस्तुको रूपमा बजारमा स्थापित गर्न मद्दत गर्नेछ।
मुस्ताङको पहिचान बनेको स्याउ अब केवल मौसमको उपहार होइन, प्रविधि र व्यवस्थापनको सहायताले वर्षभरि आम्दानी दिने स्रोत बन्दैछ। ठिनी गाउँको यो पहलले देखाएको छ—सही पूर्वाधार र योजना भए कृषिमा पनि स्थायित्व र समृद्धिको ढोका खुल्न सक्छ।
