दुबई । इरानले सन् १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिको ४७ औँ वार्षिकी बुधबार मनाएको छ । तर यो समारोह देशको धर्मशासित व्यवस्था भित्र र बाहिर दुवैतर्फबाट दबाबमा परेको अवस्थामा सम्पन्न भएको हो । एकातर्फ संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मध्यपूर्वतर्फ अर्को विमानवाहक युद्धपोत समूह पठाउने संकेत दिएका छन् भने अर्कोतर्फ देशभर भएका प्रदर्शनहरूलाई रक्तपातपूर्ण रूपमा दबाएको भन्दै सर्वसाधारणको कडा आक्रोश देखिएको छ ।
ट्रम्पले मंगलबार राति प्रकाशित एक अन्तर्वार्तामा उक्त सुझाव दिएका थिए । त्यही समयमा, इरानप्रति कडा धारणा राख्ने इसरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहु वासिङ्टन पुगेका छन्, जहाँ उनले तेहरानसँग सुरु हुँदै गरेको परमाणु वार्तामा अमेरिकाले सम्भव भएसम्म कडा सर्त राख्नुपर्ने दबाब दिइरहेका छन् ।
यसैबीच, इरानका एक उच्च सुरक्षा अधिकारीले यसअघि ओमान भ्रमण गरेपछि बुधबार कतार जाने योजना बनाएका थिए । ओमानले यस नयाँ चरणको वार्तामा मध्यस्थता गरेको थियो ।
इरानी सरकारी दूरदर्शनले बुधबार देशभर सडकमा निस्किएका दसौँ हजार मानिसहरूको दृश्य प्रसारण गरेको छ, जसले धर्मशासित व्यवस्थाको समर्थन र ८६ वर्षका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनेईको समर्थन जनाएका थिए । तर मंगलबार राति, सरकारले आयोजना गरेको आतसबाजीले आकाश उज्यालो बनाइरहँदा, राजधानी तेहरानका घरघरबाट ‘तानाशाहलाई मृत्यु होस्’ भन्ने नाराहरू सुन्निएको साक्षीहरूले बताएका छन् ।
सडकमा प्रदर्शनकारीहरूले खामेनेई र इस्लामिक गणतन्त्रका संस्थापक आयतोल्लाह रुहोल्लाह खोमेनीका तस्बिर बोकेका थिए । उनीहरूसँगै इरानी र प्यालेस्टिनी झण्डा पनि फहराइएका थिए । केहीले ‘अमेरिकालाई मृत्यु होस्’ र ‘इसरायललाई मृत्यु होस्’ भन्ने नारा लगाए ।
इरानका सुधारवादी राष्ट्रपति मसुद पेजेश्कियान, जसले यसअघि देशका विदेशमन्त्रीलाई अमेरिकासँग वार्तामा जान निर्देशन दिएका थिए, पछि तेहरानको आजादी चोकमा भाषण दिने अपेक्षा गरिएको थियो ।
८ करोड ५० लाख जनसंख्या भएको इरानमा धर्मशासित व्यवस्थाको कट्टर समर्थक समूह पनि छ, जसमा अर्धसैनिक क्रान्तिकारी सुरक्षा दस्ताका सदस्यहरू पनि पर्छन् । यही दस्ताले गत महिना भएका प्रदर्शनहरूलाई निर्णायक रूपमा दबाएको थियो । त्यस दमनका क्रममा हजारौँ मानिस मारिएका थिए र दसौँ हजारलाई नियन्त्रणमा लिइएको थियो । अरू धेरै मानिसहरू भने सरकारी कर्मचारी भएकाले वा सरकारले आयोजना गरेको बिदाजस्तो माहोलको रमाइलो लिनका लागि पनि यस्ता प्रदर्शनमा सहभागी हुने गरेका छन् ।
वार्षिकी मनाइँदै गर्दा, इरानका वरिष्ठ सुरक्षा अधिकारी अली लारिजानी ओमानबाट कतारतर्फ प्रस्थान गरे । कतारमा अमेरिकाको एक ठूलो सैनिक अड्डा रहेको छ, जसलाई इरानले गत जुन महिनामा आक्रमण गरेको थियो । उक्त आक्रमण इरान र इसरायलबीच बाह्र दिन चलेको युद्धका क्रममा अमेरिकाले इरानी परमाणु स्थलहरूमा बमबारी गरेपछि भएको थियो ।
कतार यसअघि पनि इरानसँगका वार्तामा महत्वपूर्ण मध्यस्थको भूमिका खेल्दै आएको देश हो । फारसको खाडीमा रहेको एक विशाल समुद्री प्राकृतिक ग्यास क्षेत्र कतार र इरानले साझा रूपमा प्रयोग गर्दै आएका छन् ।
रुसको सरकारी दूरदर्शनसँग कुरा गर्दै, इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले तेहरानलाई अझै पनि ‘अमेरिकामाथि पूरा भरोसा छैन’ भने । उनले भने, ‘गत जुनमा जब हामी वार्तामै थियौँ, त्यही बेला उनीहरूले हामीमाथि आक्रमण गर्ने निर्णय गरे । त्यो हाम्रो लागि अत्यन्तै खराब अनुभव थियो । त्यस्तो अवस्था दोहोरिन दिनुहुँदैन ।’
यद्यपि, अराघचीले सन् २०१५ मा पूर्व अमेरिकी राष्ट्रपति बराक ओबामाको कार्यकालमा भएको परमाणु सम्झौताभन्दा अझ राम्रो सम्झौता हुन सक्ने सम्भावना पनि रहेको बताए । ट्रम्पले आफ्नो पहिलो कार्यकालमै अमेरिकालाई उक्त सम्झौताबाट एकतर्फी रूपमा बाहिर निकालेका थिए ।
यसैबीच, संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानमाथि सम्झौताका लागि दबाब दिन र आवश्यक परे आक्रमण गर्न सक्ने सैन्य शक्ति जुटाउन अब्राहम लिंकन नामको विमानवाहक युद्धपोतसहित अन्य जहाज र युद्धविमानहरू मध्यपूर्व पठाइसकेको छ । अमेरिकी भनाइअनुसार, उनीहरूको सेनाले उक्त युद्धपोत नजिक पुगेको एक मानवरहित विमान खसालेको छ र फारसको खाडीको साँघुरो प्रवेशद्वार हर्मुज जलडमरूमध्यमा इरानी बलले रोक्न खोजेको अमेरिकी झण्डा लागेको एउटा जहाजलाई पनि सहायता गरेको छ ।
ट्रम्पले एक समाचार वेबसाइटलाई भने, ‘हामीसँग त्यतातर्फ जाँदै गरेको एउटा ठूलो नौसैनिक बेडा छ, र अर्को पनि पठाउन सकिन्छ ।’ तर कुन युद्धपोत पठाइने हो भन्ने कुरा अझै स्पष्ट छैन । जर्ज एच. डब्लु. बुश नामको विमानवाहक युद्धपोत भर्जिनियाको नर्फोकबाट बाहिरिसकेको छ । अर्कोतर्फ, जेराल्ड आर. फोर्ड नामको युद्धपोत भने भेनेजुएलाका नेता निकोलास मादुरोलाई पक्राउ गर्न गरिएको अमेरिकी सैनिक कारबाहीपछि क्यारिबियन क्षेत्रमा नै रहेको छ ।
