काठमाडौं । श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्री दीपकुमार साह मन्त्री नियुक्त भएको दुई सातामै पदमुक्त भएका छन्।
प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले बिहीबार उनलाई पदबाट हटाउने निर्णय गरेका हुन्। प्रधानमन्त्री कार्यालयका अनुसार सत्तारूढ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को सिफारिसपछि साहलाई मन्त्री पदबाट हटाइएको हो। प्रधानमन्त्रीसँगै सरकारमा सहभागी भएका साहले छोटो समयमै मन्त्री पद गुमाउनुपरेको छ।
स्वास्थ्य क्षेत्रका विज्ञको रूपमा चिनिएका साह महोत्तरी–२ बाट निर्वाचित सांसद हुन्। उनी उत्साहजनक मतान्तरका साथ संसद् प्रवेश गरेर मन्त्री बनेका थिए। तर, पद सम्हालेको दुई सातामै उनी विवादमा परेपछि पदमुक्त भएका हुन्। रास्वपाले प्रधानमन्त्रीलाई पठाएको पत्रमा साहमाथि पदीय मर्यादाको दुरुपयोग गरेको आरोप लगाइएको छ। विशेषतः उनले आफ्नी श्रीमतीलाई लामो समयदेखि निष्क्रिय रहेको स्वास्थ्य बिमा बोर्डको सदस्यका रूपमा पुनः सक्रिय गराएको विषयलाई लिएर विवाद उत्पन्न भएको हो। पार्टीको केन्द्रीय अनुशासन आयोगमार्फत् यस विषयमा अध्ययन गरिएको थियो। अध्ययन प्रतिवेदनले कारबाही आवश्यक रहेको निष्कर्ष निकालेपछि पार्टी सभापति रवि लामिछानेले प्रधानमन्त्रीसमक्ष कारबाहीका लागि औपचारिक सिफारिस गरेका थिए।
सोही सिफारिसका आधारमा प्रधानमन्त्री शाहले साहलाई पदमुक्त गर्ने निर्णय लिएका हुन्। प्रधानमन्त्रीको सचिवालयका अनुसार मन्त्रीस्तरमा पदीय मर्यादा र नैतिकताको विषयमा सरकारले कडाइ गर्ने नीति लिएको छ। साहमाथिको आरोपलाई गम्भीर रूपमा लिँदै तत्काल निर्णय गरिएको बताइएको छ। साहले भने आफूविरुद्ध लगाइएका आरोपहरूलाई अस्वीकार गर्दै आएका छन्। उनले यसअघि पनि विभिन्न विवादमा आफूलाई अन्याय भएको दाबी गर्दै आएका थिए। उनका अनुसार आफूलाई गलत आरोपका आधारमा बारम्बार विवादमा तानिएको छ। साहको राजनीतिक यात्रा हेर्दा उनी सुरुदेखि नै विवादरहित भने रहन सकेका छैनन्। मन्त्री बन्नुअघि नै उनीमाथि आलोचना हुने गरेको थियो। उनी मन्त्री नियुक्त हुँदा समेत विवादित व्यक्तिलाई जिम्मेवारी दिएको भन्दै सार्वजनिक रूपमा प्रश्न उठाइएको थियो। यसअघि उनी वर्ल्डवाइड कन्सल्टेन्सीका सञ्चालक रहँदा समेत विवादमा तानिएका थिए। करिब नौ वर्षअघि एमबीबीएस परीक्षा पास गराइदिने भन्दै ठगी गरेको आरोपमा उनीसहित अर्का एक व्यक्ति पक्राउ परेका थिए। उक्त प्रकरण २०७३ साल असोज महिनाको हो।
प्रहरीका अनुसार काठमाडौँ नागार्जुन नगरपालिका–२ निवासी सायसा पन्तसँग एक व्यक्तिले आफू पुतलीसडकस्थित वर्ल्डवाइड कन्सल्टेन्सीमा कार्यरत रहेको र विभिन्न चिकित्सकहरूसँग राम्रो सम्बन्ध रहेको भन्दै पैसा मागेका थिए। एमबीबीएस परीक्षामा पास गराइदिने आश्वासन दिँदै पन्तकी आमा विमला पन्तसँग दुई लाख रुपैयाँ लिने सहमति गरिएको थियो। यस घटनापछि पीडित पक्षले महानगरीय अपराध महाशाखामा ठगीको जाहेरी दिएका थिए।
अनुसन्धानका क्रममा रकम लेनदेनको प्रक्रियामै संलग्न रहेको आरोपमा गणेश अधिकारी पक्राउ परेका थिए। सोही प्रकरणमा साहको नाम पनि जोडिएको थियो। तर, उक्त मुद्दामा साहले अदालतबाट सफाइ पाएका थिए। काठमाडौं जिल्ला अदालत र उच्च अदालत पाटन दुवैले प्रमाण नपुगेको भन्दै उनलाई निर्दोष ठहर गरेका थिए। २०७३ कात्तिक ३ गते दर्ता भएको मुद्दामा मंसिर १० गते जिल्ला अदालतले दाबी नपुग्ने ठहर गर्दै सफाइ दिएको थियो। यद्यपि, अदालतबाट सफाइ पाए पनि उक्त प्रकरणले उनको सार्वजनिक छविमा प्रभाव पारेको विश्लेषण हुँदै आएको छ। राजनीतिमा सक्रिय भएपछि पनि उनीमाथि समय–समयमा यस्तै आरोपहरू उठ्ने गरेका छन्।
पछिल्लो घटनामा भने पार्टीभित्रैबाट आएको सिफारिसका आधारमा उनी पदमुक्त भएका छन्। यसले सरकारभित्र आन्तरिक अनुशासन र नैतिकताको विषयमा कडाइ गरिएको संकेत दिएको राजनीतिक वृत्तमा चर्चा छ। प्रधानमन्त्री शाहले यस घटनासँगै अन्य मन्त्रीहरूलाई पनि सचेत गराएका छन्। विशेषतः स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्री निशा मेहतालाई समेत सतर्क रहन निर्देशन दिइएको स्रोतले जनाएको छ। मन्त्रीहरूले आफ्नो पदको प्रयोग गर्दा पारदर्शिता र नैतिकता कायम गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ। साहको बर्खास्तीले सरकारभित्रको शक्ति सन्तुलन र राजनीतिक सन्देश दुवैलाई प्रभाव पार्ने देखिन्छ।
छोटो समयमै मन्त्री परिवर्तन हुनु सरकारको कार्यशैलीमाथि पनि प्रश्न उठाउने विषय बनेको छ। यद्यपि, सत्तारूढ दलले भने यसलाई सुशासन र अनुशासन कायम गर्ने कदमका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। अब श्रम मन्त्रालयको जिम्मेवारी कसलाई दिने भन्ने विषयमा सरकारभित्र छलफल सुरु भएको छ। नयाँ मन्त्री नियुक्ति हुने वा हालका मन्त्रीमध्ये कसैलाई थप जिम्मेवारी दिने भन्ने निर्णय केही दिनमै हुने अपेक्षा गरिएको छ। समग्रमा, दीपकुमार साहको बर्खास्तीले नेपाली राजनीतिक परिवेशमा नैतिकता, जिम्मेवारी र पार्टी अनुशासनको प्रश्नलाई पुनः केन्द्रमा ल्याएको छ। मन्त्री पदमा रहँदा आचरण र निर्णयप्रति कडाइ हुन थालेको संकेतका रूपमा यस घटनालाई हेरिएको छ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार।
