काठमाडौँ । प्रतिनिधि सभा बैठकमा दुई मन्त्रीले सभामुखप्रति आवश्यक सम्मान नदेखाएको विषयलाई लिएर संसदमा विवाद उत्पन्न भएको छ ।
मंगलबार बसेको प्रतिनिधि सभाको दोस्रो बैठक सुरु हुने क्रममा सभामुख बैठक कक्षमा प्रवेश गर्दा दुई मन्त्री आफ्नो आसनबाट नउठेको भन्दै प्रतिपक्षी दल नेकपा एमालेका सांसद ऐन महरले नियमापत्ति गर्दै प्रश्न उठाएका हुन् । उक्त घटनाले संसदको मर्यादा, आचारसंहिता र व्यवहारगत जिम्मेवारीमाथि पुनः बहस सुरु गराएको छ ।
प्रतिनिधि सभा नियमावली २०८३ को नियम २० को खण्ड ‘क’ मा स्पष्ट रूपमा उल्लेख गरिएको छ कि सभामुख बैठक कक्षमा प्रवेश गर्दा उपस्थित सबै सदस्यहरूले उठेर सम्मान प्रकट गर्नुपर्छ । यसलाई संसदीय परम्परा र शिष्टाचारको अनिवार्य अंशका रूपमा लिइन्छ। तर मंगलबारको बैठकमा अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्ले र पूर्वाधार विकासमन्त्री सुनिल लम्सालले उक्त प्रावधान पालना नगरेको भन्दै महरले आपत्ति जनाएका हुन् ।
बैठकमा बोल्दै महरले सदनको गरिमा कायम राख्नु सबै सांसदहरूको साझा दायित्व भएको उल्लेख गरे । उनले भने, “सदनको गरिमा कायम राख्ने हामी सबैको अनिवार्य जिम्मेवारी र दायित्व हो । मर्यादा पालना गर्नेमा सबै जिम्मेवार बन्नुपर्छ।” उनले थपे, “सभामुख बैठक कक्षमा प्रवेश गर्दा सबै सदस्य उठेर सम्मान गर्नुपर्ने कुरा नियमावलीमै उल्लेख छ । तर आज बैठक सुरु हुँदै गर्दा दुई जना मन्त्री बसिरहनु भयो, जुन चिन्ताजनक छ ।”
महरको भनाइपछि केही समय सदनमा हलचल देखिएको थियो। प्रतिपक्षी सांसदहरूले उक्त विषयमा थप स्पष्टिकरण माग गरेका थिए भने सत्तापक्षका केही सांसदहरूले भने यसलाई सामान्य घटनाका रूपमा लिनुपर्ने तर्क गरेका थिए । यद्यपि, सभामुखले तत्काल यस विषयमा औपचारिक टिप्पणी नगरे पनि संसदीय मर्यादा पालना गर्न सबैलाई सचेत गराउने संकेत दिएका थिए । यस घटनाले पछिल्ला दिनहरूमा मन्त्रीहरूको व्यवहार र अभिव्यक्तिलाई लिएर उठिरहेका विवादहरूलाई पनि पुनः सतहमा ल्याएको छ । विशेषगरी अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेको हालैको अभिव्यक्ति संसदमा निकै आलोचित बनेको थियो। केही दिनअघि करका दरमा हेरफेर गरिएको विषयमा प्रतिपक्षले प्रश्न उठाउँदा उनले प्रश्न गर्ने सांसदहरू र तिनका दलका काण्डहरू आफूलाई थाहा भएको भन्दै अप्रत्यक्ष रूपमा चेतावनी दिएका थिए ।
गत बिहीबार प्रतिनिधि सभामा बजेटमाथि उठेका प्रश्नहरूको जवाफ दिने क्रममा मन्त्री वाग्लेले आफूलाई आलोचना गर्नेहरूका विगतका काण्डहरू सार्वजनिक हुन सक्ने संकेत गरेका थिए। उनले भनेका थिए कि “मलाई पनि धेरै कुरा थाहा छ,” भन्ने अभिव्यक्तिलाई प्रतिपक्षले ‘धम्कीपूर्ण’ भन्दै कडा विरोध गरेको थियो। त्यसपछि संसदमा उनको अभिव्यक्तिमाथि निरन्तर आलोचना हुँदै आएको छ । त्यस्तै, पूर्वाधार विकासमन्त्री सुनिल लम्साल पनि विवादमा तानिएका छन् । दुई दिनअघि नागढुंगा–मुग्लिङ सडक योजनाको निरीक्षणका क्रममा उनले ठेकेदारप्रति आक्रोश व्यक्त गर्दै ‘खुट्टा भाँच्ने’ निर्देशन दिएको भिडियो सार्वजनिक भएपछि उनको व्यापक आलोचना भएको थियो ।
उनले बिजुलीका पोल सार्ने काममा ढिलाइ भएको भन्दै ठेकेदारलाई कडा कारबाही गर्ने चेतावनी दिएका थिए, तर प्रयोग गरिएको भाषाले राजनीतिक तथा सामाजिक वृत्तमा आलोचना निम्त्याएको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार पछिल्ला घटनाहरूले सरकारका मन्त्रीहरूको सार्वजनिक व्यवहार, अभिव्यक्ति र जिम्मेवारीबोधमाथि प्रश्न उठाइरहेका छन् । संसद जस्तो गरिमामय संस्थामा सामान्य देखिने व्यवहारगत त्रुटिले पनि ठूलो सन्देश दिने भएकाले यस्ता विषयलाई गम्भीर रूपमा लिनुपर्ने उनीहरूको धारणा छ ।
संसदीय अभ्यासमा सभामुखप्रति सम्मान देखाउनु केवल औपचारिकता मात्र नभई संस्थागत अनुशासनको प्रतीक मानिन्छ। यसले सदनको गरिमा कायम राख्न सहयोग पुर्याउने विश्वास गरिन्छ। त्यसैले नियमावलीमा नै यस्तो व्यवस्था गरिएको हो । तर व्यवहारमा यसलाई कति गम्भीर रूपमा लिइन्छ भन्ने प्रश्न उठ्दै आएको छ । राजनीतिक विश्लेषकहरू भन्छन्, “संसदमा देखिने साना–साना व्यवहारहरूले नै लोकतान्त्रिक संस्कारको स्तर देखाउँछन्। मन्त्रीजस्तो जिम्मेवार पदमा रहेका व्यक्तिहरूबाट यस्तो कमजोरी हुनु राम्रो संकेत होइन।” उनीहरूका अनुसार यस्ता घटनाहरूले जनतामा पनि नकारात्मक सन्देश जाने खतरा हुन्छ । यता, सत्तापक्षभित्र भने यस विषयमा औपचारिक प्रतिक्रिया आएको छैन । केही नेताहरूले अनौपचारिक रूपमा भने यो नियतवश नभई ‘संयोगवश’ भएको हुन सक्ने बताएका छन् ।
तर प्रतिपक्षले भने यसलाई गम्भीर रूपमा लिएर संसदमा नै प्रश्न उठाएको छ । यस घटनाले आगामी दिनमा संसदको आचारसंहिता कडाइका साथ पालना गराउने विषयमा दबाब सिर्जना गरेको छ। सभामुखले पनि यस विषयमा आवश्यक निर्देशन दिन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ । संसदीय मर्यादा कायम राख्न सबै पक्ष जिम्मेवार बन्नुपर्ने आवाज बलियो बन्दै गएको छ । समग्रमा, प्रतिनिधि सभा बैठकमा दुई मन्त्रीले सभामुखप्रति सम्मान नदेखाएको भनिएको घटनाले केवल एक दिनको विवाद मात्र नभई संसदीय संस्कार, राजनीतिक व्यवहार र सार्वजनिक जिम्मेवारीबारे गम्भीर प्रश्नहरू उठाएको छ । पछिल्ला दिनहरूमा मन्त्रीहरूका अभिव्यक्ति र व्यवहारले निरन्तर विवाद निम्त्याइरहेको अवस्थामा यो घटनाले थप बहसको ढोका खोलेको छ । अब यसलाई कसरी सम्बोधन गरिन्छ भन्ने कुरा नै संसदको मर्यादा र राजनीतिक संस्कारको दिशानिर्देशक बन्ने देखिन्छ ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार।
