काठमाडौं । दसैँको समयमा घरघरमा विभिन्न प्रकारका रोटी तथा परिकार बनाउने चलन छ । रोटी तयार भएपछि त्यसलाई एक–अर्कामा नटाँसियोस् र अतिरिक्त तेल सोसियोस् भनेर पुराना किताब, कापी वा कागजका पानामा राख्ने अभ्यास कतिपय घरमा अझै पनि देखिन्छ ।
विशेषगरी फिनी रोटी बनाउँदा एक–अर्कामा नटाँसियोस् भनेर बीचमा किताब वा कागजका पाना राख्ने गरिन्छ । तर खानेकुरा राख्न प्रयोग गरिने कागज सधैँ खाद्य पदार्थका लागि सुरक्षित नहुन सक्ने भएकाले यस्तो अभ्यास स्वास्थ्यका दृष्टिले उपयुक्त मानिँदैन ।
तातो र तेलिलो रोटी किताब वा पत्रपत्रिकाका पानामा राख्दा कागजमा रहेको छपाइको मसी खानेकुरामा सर्न सक्ने जोखिम हुन्छ । रोटीमा अक्षर वा छाप देखिनु मसी खानेकुरासम्म पुगेको देखिने प्रत्यक्ष उदाहरण हो । मसीसँगै त्यसमा प्रयोग भएका केही रासायनिक पदार्थसमेत खानेकुरामा सर्न सक्ने सम्भावना रहन्छ ।
छपाइमा प्रयोग हुने मसीको संरचना कागज र छपाइको प्रकारअनुसार फरक–फरक हुन्छ । केही मसीमा मानव स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन सक्ने रासायनिक पदार्थ वा धातुजन्य तत्वसमेत हुन सक्ने भएकाले त्यस्ता कागजलाई खानेकुरा राख्न प्रयोग गर्नु उचित हुँदैन ।
तातो, चिल्लो वा ओसिलो खानेकुरा कागजसँग लामो समय सम्पर्कमा रहँदा कागजमा भएका केही पदार्थ खानेकुरामा सर्ने सम्भावना अझ बढ्न सक्छ । त्यसैले रोटी, पुरी, पकौडा वा अन्य तातो तथा चिल्लो परिकारलाई किताब, पत्रपत्रिका वा छापिएको कागजमा राख्ने बानीबाट बच्न आवश्यक छ ।
यस्तो अभ्यासबाट बालबालिकालाई हुने सम्भावित जोखिमप्रति पनि विशेष ध्यान दिनुपर्छ । बालबालिकाको शरीर र स्नायु प्रणाली विकासको क्रममा हुने भएकाले केही विषाक्त पदार्थको सम्पर्क उनीहरूका लागि बढी संवेदनशील विषय मानिन्छ । विशेषगरी सिसा (लिड) जस्ता विषाक्त धातुको अत्यधिक सम्पर्कले बालबालिकाको मस्तिष्क तथा स्नायु प्रणालीको विकासमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ ।
दसैँमा परम्परागत रूपमा बनाइने फिनी, सेलरोटी, पुरीलगायतका परिकार सुरक्षित रूपमा राख्न सफा थाल, स्टिल वा अन्य खाद्य पदार्थ राख्न मिल्ने भाँडा प्रयोग गर्न सकिन्छ । आवश्यक परे खाद्य पदार्थका लागि सुरक्षित (फुड–ग्रेड) कागज पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ । परम्परा र संस्कृतिसँगै खानाको स्वच्छता र सुरक्षामा पनि ध्यान दिन सके दसैँका परिकार स्वादिलो मात्र होइन, स्वास्थ्यका दृष्टिले पनि सुरक्षित बन्न सक्छन् । किताबको पानामा राख्नुको सट्टा सफा थाल, स्टिलको भाँडा वा खाद्य पदार्थका लागि सुरक्षित (फुड-ग्रेड) कागज प्रयोग गर्नु स्वास्थ्यका दृष्टिले सुरक्षित विकल्प हुन सक्छ। दसैँको परम्परा जोगाऔँ, तर खानेकुरा राख्ने तरिका पनि सुरक्षित बनाऔँ।
