काठमाडौं । प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको मतगणना अन्तिम चरणतिर पुग्दै गर्दा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को चुनावी प्रदर्शन नेपालको संसदीय राजनीतिमा एउटा ऐतिहासिक मोडका रूपमा उभिएको छ।
हालसम्म सार्वजनिक परिणाम र मतगणनाको प्रवृत्ति हेर्दा रास्वपा प्रतिनिधिसभामा स्पष्ट बहुमततर्फ उन्मुख देखिएको छ, जसले देशको राजनीतिक समीकरणलाई नयाँ ढंगले लैजाने संकेत देखिएको छ । नेपालको राजनीतिक इतिहासमा लामो समयदेखि नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले र नेकपा माओवादी केन्द्र जस्ता परम्परागत दलहरूको वर्चस्व कायम रहँदै आएको थियो। तर पछिल्ला वर्षहरूमा दलहरूप्रति बढ्दै गएको असन्तुष्टि, राजनीतिक अस्थिरता र भ्रष्टाचारको आरोपले मतदातामा नयाँ विकल्प खोज्ने मनोविज्ञान बलियो बन्दै गएको थियो। यही परिवेशमा उदाएको रास्वपाले यसपटकको चुनावमा अपेक्षाभन्दा धेरै राम्रो प्रदर्शन गर्दै स्थापित दलहरूलाई चुनौती दिएको देखिएको छ।
मतगणनाको प्रारम्भिक चरणदेखि नै रास्वपाका उम्मेदवारहरूले धेरै निर्वाचन क्षेत्रमा अग्रता कायम गरेका थिए। गाउँ, सहर सबै क्षेत्र, वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका मतदाता, युवा पुस्ता र परिवर्तनको अपेक्षा राख्ने मतदाताबाट रास्वपाले उल्लेख्य समर्थन प्राप्त गरेको विश्लेषण भइरहेको छ। प्रत्यक्षतर्फको परिणाम मात्र होइन, समानुपातिक मतमा पनि रास्वपाले राम्रो मत प्राप्त गरेको देखिएको छ। यसले गर्दा प्रतिनिधिसभामा सिट संख्या उल्लेख्य रूपमा बढ्ने सम्भावना देखिएको छ। २७५ सदस्यीय प्रतिनिधिसभामा सरकार गठनका लागि कम्तीमा १३८ सिट आवश्यक पर्छ। हालसम्मको अंकगणितले रास्वपा यही बहुमतको सीमा पार गर्ने दिशामा रहेको संकेत दिएको छ।
यदि अन्तिम परिणामले पनि यही प्रवृत्ति कायम राख्यो भने रास्वपा नेपालको संसदीय इतिहासमा नयाँ अध्याय सुरु गर्ने दलका रूपमा स्थापित हुनेछ। संविधान जारी भएपछि पहिलो पटक स्पष्ट बहुमतसहित एकल दलको सरकार बन्ने सम्भावना देखिएको छ। रास्वपाको यो सफलता केवल चुनावी जित मात्र नभई मतदाताको बदलिएको मनोविज्ञानको संकेत पनि मानिएको छ। विगतका चुनावहरूमा मतदाताले प्रायः परम्परागत दलहरूबीच नै विकल्प रोज्ने गरेका थिए। तर यसपटक धेरै मतदाताले नयाँ दललाई अवसर दिने निर्णय गरेका देखिन्छन्। विशेषगरी युवा मतदाताको ठूलो हिस्सा रास्वपातर्फ आकर्षित भएको देखिएको छ। सामाजिक सञ्जालमार्फत चलाइएको प्रचार अभियान, पारदर्शिता र सुशासनको वाचा तथा परम्परागत राजनीतिक शैलीबाट फरक सन्देशले युवालाई प्रभावित पारेको विश्लेषण गरिएको छ। शहरी क्षेत्रका मतदाताले पनि यसपटक परिवर्तनको पक्षमा मतदान गरेको देखिएको छ। काठमाडौं उपत्यका, पोखरा, चितवन, विराटनगर लगायतका शहरी केन्द्रहरूमा रास्वपाका उम्मेदवारहरूले बलियो प्रतिस्पर्धा गर्दै अग्रता हासिल गरेका छन्।
यसपटकको चुनावी परिणामले परम्परागत दलहरूलाई पनि गम्भीर सन्देश दिएको विश्लेषकहरू बताउँछन्। लामो समयदेखि सत्ता सञ्चालन गर्दै आएका दलहरूभित्रको आन्तरिक विवाद, नेतृत्वप्रति बढ्दो असन्तुष्टि र नीति कार्यान्वयनमा देखिएको कमजोरीका कारण मतदाताले विकल्प खोज्न थालेको संकेत यस परिणामले दिएको छ। राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार रास्वपाको सफलता केवल चुनावी रणनीतिका कारण मात्र नभई देशको समग्र राजनीतिक वातावरणसँग पनि जोडिएको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा सरकारहरू बारम्बार परिवर्तन हुने, गठबन्धन राजनीति अस्थिर हुने र नीति कार्यान्वयनमा ढिलाइ हुने जस्ता कारणले मतदातामा निराशा बढ्दै गएको थियो। त्यसैले धेरै मतदाताले स्थिर सरकार र नयाँ नेतृत्वको अपेक्षा राख्दै मतदान गरेको देखिएको छ। यही कारण रास्वपाले व्यापक समर्थन प्राप्त गरेको विश्लेषण गरिएको छ।
रास्वपाका नेताहरूले पनि मतदाताको विश्वासलाई जिम्मेवारीका रूपमा लिएको बताएका छन्। उनीहरूले चुनावअघि नै सुशासन, पारदर्शिता, भ्रष्टाचार नियन्त्रण र सेवा प्रवाहमा सुधार गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका थिए। चुनावी अभियानका क्रममा रास्वपाले परम्परागत चुनावी शैलीभन्दा फरक रणनीति अपनाएको थियो। ठूलो सभा र जुलुसभन्दा पनि घरदैलो, सामाजिक सञ्जाल र प्रत्यक्ष संवादमार्फत मतदातासँग पुग्ने प्रयास गरिएको थियो। त्यसको प्रभाव मतपरिणाममा देखिएको विश्लेषण गरिएको छ। विशेषगरी पहिलो पटक मतदान गर्ने युवा मतदातामाझ रास्वपाले राम्रो प्रभाव जमाएको देखिएको छ। मतगणना अन्तिम चरणतिर पुग्दै गर्दा राजनीतिक वृत्तमा पनि रास्वपाको सम्भावित सरकारबारे चर्चा सुरु भइसकेको छ। यदि रास्वपाले स्पष्ट बहुमत ल्यायो भने संविधानको धारा ७६ (१) अनुसार एकल बहुमतको सरकार गठन हुनेछ।
संविधानअनुसार निर्वाचन आयोगले अन्तिम परिणाम घोषणा गरेको एक साताभित्र राष्ट्रपतिसमक्ष प्रतिवेदन पेस गर्छ। त्यसपछि बहुमत प्राप्त दलको संसदीय दलका नेता प्रधानमन्त्री नियुक्त हुने प्रक्रिया सुरु हुन्छ। रास्वपाले बहुमत ल्याएमा पार्टीभित्र संसदीय दलको नेता चयन गरिनेछ र त्यसपछि सरकार गठनको प्रक्रिया अघि बढ्नेछ। यसपटकको चुनावी परिणामले नेपालको राजनीतिक शक्तिसन्तुलनमा ठूलो परिवर्तन ल्याउने सम्भावना देखिएको छ। यदि रास्वपा पहिलो दलका रूपमा उभियो भने संसद्को शक्ति संरचना मात्र होइन, नीतिगत प्राथमिकताहरू पनि नयाँ ढंगले निर्धारण हुन सक्छन्। तर चुनौतीहरू पनि कम छैनन्। सरकार सञ्चालन, नीति कार्यान्वयन र प्रशासनिक संयन्त्रसँग काम गर्ने अनुभव जस्ता विषयमा नयाँ दलका लागि कठिनाइ आउन सक्ने विश्लेषण पनि गरिएको छ। यद्यपि रास्वपाका नेताहरूले परिवर्तनको म्यान्डेट प्राप्त भएको भन्दै त्यसलाई सफल बनाउन प्रयास गर्ने बताएका छन्।
मतगणना पूर्ण रूपमा सकिएपछि मात्रै प्रतिनिधिसभाको अन्तिम अंकगणित स्पष्ट हुनेछ। तर हालसम्मको परिणामले नेपालको संसदीय राजनीतिमा नयाँ अध्याय सुरु हुने संकेत भने दिइसकेको छ। रास्वपाको चुनावी सफलता केवल एउटा दलको विजय मात्र नभई नेपाली मतदाताले परिवर्तनको पक्षमा दिएको संकेतका रूपमा पनि हेरिएको छ। आगामी दिनमा यो परिणामले देशको राजनीति, नीति निर्माण र शासन प्रणालीमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने कुरा भने अब बन्ने सरकारको कार्यशैलीले निर्धारण गर्नेछ। अब प्रधानमन्त्री बालेन बन्ने पक्का छ । रास्वपाले उनलाई भित्र्याउँदैमा प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवार बनाउने शर्त राखेको थियो । यसमा बालेन सहमत भएर काठमाडौं महानगरको मेयर पदबाट राजीनामा दिएका थिए । उनलाई रास्वपाले पनि प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवार घोषणा गर्दै एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीसँग चुनाव लड्न झापाको टिकट दिएको थियो । उनकी झन्डै ५० हजार मतान्तरसहित निर्वाचित भए ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकदेखि साभार।
