काठमाडौं । यही फागुन २१ गते सम्पन्न प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनमा कुल मतमध्ये चार दशमलव सात प्रतिशत मत बदर भएको निर्वाचन आयोगले जनाएको छ। आयोगका अनुसार प्रत्यक्षतर्फको ‘पहिलो हुने निर्वाचित हुने’ प्रणाली र समानुपातिक दुवै निर्वाचन प्रणालीमा गरी उक्त परिमाणमा मत बदर भएको हो।
निर्वाचन आयोगका सहायक प्रवक्ता कुलबहादुर जिसीले यसपटकको निर्वाचनमा बदर मतको प्रतिशत विगतका केही निर्वाचनको तुलनामा कम रहेको जानकारी दिए। उनका अनुसार मतपत्रमा गलत तरिकाले छाप लगाउने, एकभन्दा बढी स्थानमा मत हाल्ने, मतपत्र स्पष्ट नहुने गरी चिन्ह लगाउने तथा मतपत्र बिग्रिने जस्ता कारणले मत बदर हुने गरेको छ।
आयोगका अनुसार यसपटकको निर्वाचनमा मतदाताको सहभागिता उल्लेख्य भए पनि बदर मतको प्रतिशत भने तुलनात्मक रूपमा घटेको देखिएको छ। निर्वाचन प्रक्रियाबारे मतदातालाई गरिएको जनचेतना, मत हाल्ने तरिकाबारे गरिएको प्रशिक्षण तथा निर्वाचन शिक्षा कार्यक्रमले बदर मत घटाउन सहयोग पुगेको आयोगको भनाइ छ। विगतका प्रतिनिधिसभा निर्वाचनसँग तुलना गर्दा यसपटक बदर मतको प्रतिशत घटेको तथ्यांकले देखाएको छ। विसं २०७९ मङ्सिरमा सम्पन्न प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनमा बदर मतको प्रतिशत ५.०६ प्रतिशत रहेको थियो। त्यसैगरी विसं २०७४ सालमा सम्पन्न प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनमा बदर मतको प्रतिशत ५.१८ प्रतिशत पुगेको थियो। त्यसअघि विसं २०७० मङ्सिर ४ गते सम्पन्न दोस्रो संविधानसभा सदस्य निर्वाचनमा ४.९६ प्रतिशत मत बदर भएको थियो। उक्त निर्वाचन संविधान निर्माणका लागि दोस्रो पटक गरिएको महत्वपूर्ण निर्वाचनका रूपमा लिइन्छ।
यसैगरी विसं २०६४ साल चैत २८ गते सम्पन्न संविधानसभाको पहिलो निर्वाचनमा भने बदर मतको प्रतिशत ५.१५ प्रतिशत रहेको थियो। सो निर्वाचन नेपालमा राजतन्त्र अन्त्य भई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रतर्फको राजनीतिक संक्रमणकालीन प्रक्रियामा सम्पन्न भएको ऐतिहासिक निर्वाचनका रूपमा चिनिन्छ। निर्वाचन आयोगका अनुसार पछिल्ला पाँचवटा ठूला राष्ट्रिय निर्वाचनको तथ्यांक तुलना गर्दा यसपटक बदर मतको प्रतिशत औसतमा कम देखिएको छ। यसले मतदातामा मतदान प्रक्रियाबारेको समझदारी बढ्दै गएको संकेत गरेको आयोगको विश्लेषण छ। आयोगका अधिकारीहरूका अनुसार मतपत्र प्रयोग गरेर हुने निर्वाचनमा केही प्रतिशत मत बदर हुनु सामान्य मानिन्छ। तर मतदातालाई सही तरिकाले मतदान गर्न प्रेरित गर्न सकेमा बदर मतको संख्या अझै घटाउन सकिने सम्भावना रहेको उनीहरूको भनाइ छ।
यसका लागि आयोगले आगामी निर्वाचनहरूमा पनि मतदाता शिक्षा कार्यक्रमलाई अझ प्रभावकारी बनाउने तयारी गरेको जनाएको छ। विशेषगरी ग्रामीण क्षेत्र, नयाँ मतदाता र पहिलोपटक मतदान गर्ने नागरिकलाई लक्षित गर्दै मतदान प्रक्रिया, मतपत्रमा छाप लगाउने तरिका तथा मतपत्र कसरी सुरक्षित रूपमा प्रयोग गर्ने भन्ने विषयमा थप जनचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने योजना आयोगले बनाएको छ। आयोगले सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार समग्रमा हेर्दा यसपटकको निर्वाचनमा बदर मतको प्रतिशत विगतका निर्वाचनको तुलनामा घटेको देखिएको छ, जसलाई निर्वाचन प्रक्रियाप्रति मतदाताको बढ्दो जागरूकता र निर्वाचन शिक्षाको सकारात्मक प्रभावका रूपमा लिइएको छ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार।
