काठमाडौँ । काठमाडौंमा सोमबार बिहान एकैपटक विभिन्न सञ्चारगृह र व्यापारिक केन्द्र अगाडि शंकास्पद ढंगले सवारीसाधन पार्क गरिएका घटनाले सुरक्षा व्यवस्था, सार्वजनिक स्थलको निगरानी तथा प्रहरीको तत्कालीन प्रतिक्रिया क्षमतामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ ।
राजधानीका प्रमुख सञ्चार संस्थाहरूको मुख्य प्रवेशद्वार नै अवरुद्ध हुने गरी गाडी छाडिएका कारण केही समय ती कार्यालयको नियमित गतिविधि प्रभावित बनेका थिए भने पत्रकार तथा कर्मचारीबीच सुरक्षालाई लिएर त्राससमेत फैलिएको थियो ।
बिहानैदेखि कान्तिपुर मिडिया ग्रुप, अनलाइनखबर र हिमालयन टेलिभिजनको कार्यालय प्रवेश गर्ने मुख्य गेट अगाडि सवारीसाधन रोकेर छाडिएको जानकारी सार्वजनिक भएपछि घटनाले क्रमशः व्यापक चासो पाएको हो। त्यति मात्र होइन, अनामनगरस्थित भाटभटेनी सुपरमार्केट अगाडिसमेत त्यस्तै शैलीमा एउटा गाडी राखिएको फेला परेको थियो । यसअघि आइतबार काठमाडौंको न्यूरोड क्षेत्रमा पनि सडकमै गाडी छाडिएका कारण आवागमन प्रभावित भएको घटना सार्वजनिक भइसकेको थियो । लगातार यस्ता घटना दोहोरिएपछि यसलाई सामान्य पार्किङको विषय मात्र मान्न नसकिने भन्दै विभिन्न कोणबाट अनुसन्धान सुरु गरिएको छ ।
जानकारीअनुसार बिहान करिब ६ बजेतिर तीनकुनेस्थित कान्तिपुर मिडिया ग्रुपको मुख्य प्रवेशद्वार अगाडि एउटा गाडी पार्क गरिएको अवस्थामा देखिएको थियो । गेटबाट अन्य कुनै पनि सवारी प्रवेश वा बाहिरिन नसक्ने गरी गाडी राखिएको थियो। कार्यालयका कर्मचारी र पत्रकारहरू बिहान कार्यालय पुग्न थालेपछि मात्रै उक्त अवस्थाबारे जानकारी भएको बताइएको छ । प्रारम्भिक रूपमा गाडी कसले, किन र कुन उद्देश्यले त्यहाँ राख्यो भन्नेबारे कुनै जानकारी नहुँदा घटनाले थप रहस्य सिर्जना गरेको थियो । कान्तिपुर परिसरमा देखिएको घटनाबारे प्रहरीलाई तत्काल जानकारी गराइएको थियो । तर प्रहरी टोली घटनास्थल पुगेर गाडी हटाउन भने केही समय लागेको कर्मचारीहरूको भनाइ छ। सुरक्षाको दृष्टिले कुनै जोखिम हुन सक्ने आशंकाका कारण सुरुमा गाडीको बाहिरी तथा भित्री अवस्था परीक्षण गरिएको थियो । विस्फोटक पदार्थ वा अन्य शंकास्पद सामग्री नरहेको सुनिश्चित भएपछि मात्र क्रेन बोलाएर गाडी हटाउने प्रक्रिया अघि बढाइएको थियो ।
कान्तिपुरमा देखिएको घटनाको केहीबेरमै बुद्धनगरस्थित अनलाइनखबरको कार्यालय अगाडि पनि ठ्याक्कै उस्तै शैलीमा अर्को गाडी पार्क गरिएको सूचना बाहिर आयो । त्यहाँ पनि मुख्य प्रवेशमार्ग नै बन्द हुने गरी गाडी राखिएको थियो। एउटै दिन, फरक–फरक सञ्चार संस्थाको गेट अगाडि समान प्रकृतिका घटना दोहोरिएपछि पत्रकारहरूबीच यसको उद्देश्यबारे विभिन्न अड्कलबाजी सुरु भएको थियो। कतिपयले यसलाई सञ्चारमाध्यमलाई लक्षित मनोवैज्ञानिक दबाब सिर्जना गर्ने प्रयास हुन सक्ने आशंका व्यक्त गरेका थिए भने केहीले समन्वित गतिविधिको सम्भावनासमेत औंल्याएका थिए ।
अनलाइनखबर प्रशासनले पनि प्रहरीलाई जानकारी गराएको थियो। कार्यालयका पत्रकारहरूका अनुसार सुरक्षाको संवेदनशीलतालाई ध्यानमा राख्दै सम्बन्धित सरकारी निकायका केही जिम्मेवार अधिकारीलाई समेत घटनाबारे जानकारी गराइएको थियो । तर गाडी हटाउन भने तत्काल प्रक्रिया अघि नबढेको उनीहरूको भनाइ छ। केही समयपछि प्रहरी घटनास्थलमा पुगेर गाडीको दर्ता विवरण खोजी गरेको र त्यसपछि मात्र सम्बन्धित व्यक्तिसम्म पुग्ने प्रयास गरेको बताइएको छ ।
यसैबीच, मध्यबानेश्वरस्थित हिमालयन टेलिभिजनको कार्यालय जाने बाटोमा पनि अर्को गाडी त्यही शैलीमा पार्क गरिएको भेटिएको थियो। कार्यालय प्रवेश गर्ने मार्ग नै अवरुद्ध भएपछि त्यहाँ पनि केही समय कर्मचारीहरूलाई आवतजावतमा समस्या परेको थियो । एकै बिहान तीन प्रमुख सञ्चारगृह अगाडि समान प्रकारका घटना भएपछि यसलाई सामान्य संयोगभन्दा पनि योजनाबद्ध गतिविधि हुन सक्ने आशंका बढेको थियो ।
घटनाको दायरा सञ्चार संस्थामा मात्र सीमित रहेन। अनामनगरस्थित भाटभटेनी सुपरमार्केट अगाडिको सडकमा पनि एउटा गाडी जथाभावी छाडिएको जानकारी बाहिर आयो । यसले सार्वजनिक स्थल तथा व्यापारिक केन्द्रलाई समेत लक्षित गरिएको हो कि भन्ने प्रश्न उठ्न थालेको छ । राजधानीको व्यस्त क्षेत्रहरूमा प्रवेशमार्ग अवरुद्ध हुने गरी सवारीसाधन छाड्ने प्रवृत्ति दोहोरिन थालेपछि सर्वसाधारणले समेत चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । घटनापछि सम्बन्धित निकायहरूले गाडीहरूको दर्ता विवरण खोज्ने काम सुरु गरेका थिए । यातायात व्यवस्था विभागको अभिलेखअनुसार कान्तिपुर मिडिया ग्रुप अगाडि पार्क गरिएको गाडी सानिमा बैंकको नाममा दर्ता रहेको देखिएको छ भने उक्त सवारी एसटी मोटर्सले प्रयोगमा लिएको विवरण प्राप्त भएको बताइएको छ ।
कान्तिपुर मिडिया ग्रुपका मानव स्रोत विभाग प्रमुख परमानन्द खनालका अनुसार प्रारम्भिक अनुसन्धानका क्रममा उक्त गाडी रवि जयसवाल नामका व्यक्तिले प्रयोग गर्दै आएको जानकारी प्राप्त भएको थियो । उनीसँग सम्पर्क गर्दा आफू नगरकोटमा रहेको र गाडी साथीलाई चलाउन दिएको जवाफ दिएको खनालले बताएका छन् । उनले गाडी ट्राफिक प्रहरीको जिम्मा लगाउन आग्रह गर्दै आफू पनि फर्किने जानकारी दिएको भनिएको छ । पछि उनलाई प्रत्यक्ष सम्पर्क गर्ने प्रयास गर्दा भने मोबाइल फोन बन्द रहेको बताइएको छ ।
कान्तिपुरले घटनापछि ट्राफिक प्रहरीसमक्ष आफ्नो सहमतिबिना गाडी सम्बन्धित व्यक्तिलाई नछाड्न आग्रह गर्दै औपचारिक निवेदन दिएको जनाएको छ । कार्यालय प्रशासनका अनुसार घटनाको पूर्ण अनुसन्धान नभएसम्म जिम्मेवार व्यक्ति पहिचान गरी कानुनी प्रक्रिया अघि बढाइनुपर्ने माग गरिएको छ । उता अनलाइनखबर अगाडि पार्क गरिएको गाडीको दर्ता विवरण सुनील पौडेलको नाममा रहेको खुलेको छ । प्रहरीले दर्ताधनीसँग सम्पर्क गर्दा उनले गाडी भाइलाई प्रयोग गर्न दिएको जानकारी दिएका थिए। त्यसपछि प्रहरीले उपलब्ध गराइएको नम्बरमा सम्पर्क गरी घटनाबारे सोधपुछ गरेको थियो ।
उक्त नम्बरमा सम्पर्क हुँदा आफूले नै अनलाइनखबर कार्यालय अगाडि गाडी पार्क गरेको स्वीकार गरिएको थियो । उनले सञ्चारमाध्यमले घटनालाई अनावश्यक रूपमा शंकास्पद बनाएको दाबी गर्दै आफूलाई जहाँ मन लाग्यो त्यहीँ गाडी राखेको प्रतिक्रिया दिएको बताइएको छ । यद्यपि सार्वजनिक सडक तथा कार्यालयको प्रवेशद्वार अवरुद्ध हुने गरी सवारीसाधन पार्क गर्नु कानुनी रूपमा उचित हो वा होइन भन्ने विषयमा भने उनले कुनै स्पष्ट जवाफ दिएका छैनन् ।
हिमालयन टेलिभिजन अगाडि भेटिएको गाडी धुम्बाराहीस्थित डिआर अटोमोटिभ्सको नाममा दर्ता रहेको प्रारम्भिक विवरणबाट खुलेको छ। त्यस गाडी कसले चलाइरहेको थियो वा किन त्यहाँ छाडिएको थियो भन्नेबारे अनुसन्धान जारी रहेको जनाइएको छ । भाटभटेनी अगाडि भेटिएको गाडीको स्वामित्वबारे भने समाचार तयार पार्दासम्म स्पष्ट विवरण सार्वजनिक गरिएको थिएन ।
यस घटनाले सामाजिक सञ्जालमा समेत व्यापक बहस निम्त्याएको छ । केही राजनीतिक व्यक्तित्वले यसलाई अव्यवस्थित पार्किङका कारण हुने समस्याबारे सांकेतिक सन्देश दिन खोजिएको हुन सक्ने टिप्पणी गरेका छन् । अर्कोतर्फ धेरैले भने सञ्चारगृहजस्ता संवेदनशील संस्थाको प्रवेशद्वारमै यसरी गाडी छाडिनु सामान्य नागरिकको व्यवहारभन्दा फरक प्रकृतिको घटना भएकाले यसको गहिरो अनुसन्धान हुनुपर्ने माग गरेका छन् । सुरक्षा विश्लेषकहरूका अनुसार पछिल्ला वर्षहरूमा सार्वजनिक स्थलमा शंकास्पद वस्तु वा सवारीसाधन भेटिएमा त्यसलाई अत्यन्त संवेदनशील रूपमा लिनुपर्ने अभ्यास विश्वभर रहेको छ । विशेषगरी सञ्चार संस्था, सरकारी कार्यालय, कूटनीतिक नियोग तथा भीडभाड हुने व्यापारिक केन्द्र अगाडि यस्ता गतिविधि देखिँदा सुरक्षाकर्मीले तत्काल क्षेत्र खाली गराउने, जोखिम मूल्यांकन गर्ने र आवश्यक परीक्षण सम्पन्न गरेपछि मात्र सवारी हटाउने प्रक्रिया अपनाउने गरिन्छ । यस घटनामा पनि प्रहरीले सोही प्रक्रियाअनुसार अघि बढेको जनाएको छ ।
जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंका प्रवक्ता एसपी पवनकुमार भट्टराईका अनुसार सूचना प्राप्त हुनासाथ विभिन्न स्थानमा प्रहरी टोली परिचालन गरिएको थियो । उनका अनुसार सुरक्षाको दृष्टिले सबैभन्दा पहिले गाडीभित्र कुनै विस्फोटक पदार्थ वा अन्य जोखिमपूर्ण सामग्री छ कि छैन भन्ने जाँच गरिएको थियो। आवश्यक परीक्षणपछि कुनै शंकास्पद वस्तु फेला नपरेपछि मात्र क्रेनमार्फत ती गाडीलाई ट्राफिक प्रहरीको नियन्त्रणमा लगिएको उनले बताएका छन् । प्रहरीका अनुसार अहिले घटनामा प्रयोग भएका सबै गाडी नियन्त्रणमा लिएर थप अनुसन्धान भइरहेको छ । सम्बन्धित व्यक्तिहरूसँग बयान लिने, गाडी त्यहाँ किन छाडियो भन्ने उद्देश्य पत्ता लगाउने तथा आवश्यक परे कानुनी कारबाही अघि बढाउने तयारी भइरहेको जनाइएको छ । ट्राफिक नियम उल्लंघनका साथै सार्वजनिक आवागमनमा अवरोध पुर्याएको विषयसमेत अनुसन्धानको दायरामा रहेको प्रहरीले जनाएको छ ।
लगातार दुई दिन राजधानीका विभिन्न स्थानमा जथाभावी गाडी पार्क गरिएका घटनाले सार्वजनिक सुरक्षा प्रणालीमाथि नयाँ बहस सुरु गरिदिएको छ। विशेषगरी सञ्चार संस्थाजस्ता संवेदनशील स्थलमा यस्ता गतिविधि दोहोरिन नदिन निगरानी प्रणाली प्रभावकारी बनाउने, सीसीटीभी विश्लेषण तीव्र पार्ने तथा शंकास्पद गतिविधि देखिएमा तत्काल समन्वयात्मक प्रतिक्रिया दिने संयन्त्र अझ सुदृढ बनाउनुपर्ने आवश्यकता विज्ञहरूले औंल्याएका छन् । घटनाको वास्तविक उद्देश्य अझै स्पष्ट भइसकेको छैन । यो सामान्य ट्राफिक नियम उल्लंघन मात्र हो, सुनियोजित अवरोध सिर्जना गर्ने प्रयास हो वा कुनै सांकेतिक प्रदर्शनको स्वरूप हो भन्ने विषय अनुसन्धानबाट मात्र खुल्नेछ। तर एकै बिहान राजधानीका प्रमुख सञ्चारगृह र व्यापारिक केन्द्र अगाडि सवारीसाधन छाडिएको घटनाले सार्वजनिक सुरक्षा, कानून कार्यान्वयन र संवेदनशील क्षेत्रको संरक्षण सम्बन्धी बहसलाई भने नयाँ मोडमा पुर्याएको छ ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार ।
