काठमाडौँ । सत्तारुढ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति रवि लामिछाने आगामी भदौ पहिलो साता चीन भ्रमणमा जाने भएका छन् । चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी (सीपीसी) को निमन्त्रणामा लामिछाने चीन जान लागेका हुन् ।
उनको आठ दिने चीन भ्रमण भदौ ७ देखि १४ गतेसम्म अर्थात् अगस्ट २३ देखि ३० सम्म हुने तय भएको उनी निकट एक नेताले जानकारी दिएका छन् । रास्वपा सरकारमा सहभागी भएपछि पार्टी सभापतिको हैसियतमा लामिछानेको यो दोस्रो महत्वपूर्ण छिमेकी मुलुक भ्रमण हुनेछ । यसअघि उनले भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) को निमन्त्रणामा भारतको पाँच दिने भ्रमण गरेका थिए । भारत भ्रमणका क्रममा उनले भारतीय राजनीतिक तथा सरकारी नेतृत्वसँग उच्चस्तरीय भेटवार्ता गरेका थिए । त्यसपछि अब चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको निमन्त्रणामा चीन जान लाग्नुलाई उनको विदेश भ्रमणको अर्को महत्वपूर्ण कडीका रूपमा हेरिएको छ ।
लामिछानेको चीन भ्रमण राजनीतिक, कूटनीतिक तथा दुई देशबीचको सम्बन्धका दृष्टिले पनि चासोका साथ हेरिएको छ । रास्वपाले सरकारको नेतृत्वमा प्रत्यक्ष भूमिका खेलिरहेका बेला पार्टी सभापति लामिछानेले भारत र चीन दुवै छिमेकी मुलुकको भ्रमण गर्न लागेका हुन् । यसले उनको राजनीतिक नेतृत्वको अन्तर्राष्ट्रिय सम्पर्क विस्तार गर्ने प्रयासका रूपमा समेत अर्थ्याइएको छ । चीन भ्रमणका क्रममा लामिछानेले चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीका उच्च अधिकारी तथा सरकारका जिम्मेवार पदाधिकारीसँग भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम रहेको बताइएको छ । बेइजिङमा हुने भेटवार्तामा नेपाल–चीन सम्बन्ध, दुई देशबीचको राजनीतिक सहकार्य, आर्थिक तथा विकास साझेदारीलगायतका विषयमा छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
तर लामिछानेको चीन भ्रमणका क्रममा चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङसँग भने भेट नहुने देखिएको छ । उनको प्रारम्भिक भ्रमण कार्यतालिकामा सीसँग भेटवार्ताको कार्यक्रम समावेश छैन । चिनियाँ राष्ट्रपतिको व्यस्तता र चीनको औपचारिक कूटनीतिक प्रोटोकलका कारण लामिछाने र सीबीच भेटवार्ता सम्भव नहुने बताइएको छ । लामिछानेको भ्रमणबारे जानकार एक अधिकारीका अनुसार चीनमा राष्ट्रपति वा सरकार प्रमुखसँग राष्ट्रपतिले मात्रै औपचारिक भेटवार्ता गर्ने प्रोटोकल छ । सोही कारण रास्वपा सभापति लामिछानेको सीसँग भेट हुने सम्भावना नरहेको ती अधिकारीको भनाइ छ । यद्यपि चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी र सरकारका अन्य उच्च तहका अधिकारीसँग लामिछानेको भेटवार्ता हुने भएकाले भ्रमणलाई महत्वपूर्ण मानिएको छ ।
बेइजिङमा लामिछानेको उपराष्ट्रपति हान झेङ र विदेशमन्त्री वाङ यीसँग भेटवार्ता हुने सम्भावना बलियो रहेको बताइएको छ । भ्रमणको प्रारम्भिक तयारीअनुसार यी उच्च पदाधिकारीसँग भेटवार्ताको कार्यक्रम लगभग तय भइसकेको छ । चीनको राजनीतिक तथा कूटनीतिक नेतृत्वसँग हुने यस्ता भेटले लामिछानेलाई नेपाल–चीन सम्बन्धका विषयमा प्रत्यक्ष संवाद गर्ने अवसर प्रदान गर्नेछ । चीन भ्रमणका क्रममा लामिछानेको पहिलो महत्वपूर्ण भेट सीपीसीको विदेश विभागका प्रमुख लिउ हाइसिङसँग हुने जनाइएको छ। उनकै निमन्त्रणामा लामिछाने चीन भ्रमणमा जान लागेका हुन् । सीपीसीको विदेश विभागले विभिन्न देशका राजनीतिक दल तथा नेतासँग सम्बन्ध विस्तार र राजनीतिक संवादका लागि महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ । त्यसैले लिउसँगको भेटलाई पनि राजनीतिक दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिएको छ ।
लामिछानेले चीन भ्रमणका क्रममा पाँच सदस्यीय प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गर्ने तयारी छ । प्रतिनिधिमण्डलमा उनकी पत्नी निकिता पौडेल पनि रहने जनाइएको छ । भ्रमणको टोलीमा रास्वपा तथा लामिछाने निकट अन्य व्यक्तिहरूको सहभागिता रहने भए पनि अन्तिम सूची भने अझै औपचारिक रूपमा सार्वजनिक गरिएको छैन । बेइजिङ भ्रमणपछि लामिछाने नेतृत्वको टोली तिब्बत जाने कार्यक्रम पनि रहेको छ। तिब्बत पुगेपछि प्रतिनिधिमण्डल कैलाश मानसरोवर क्षेत्रसम्म जाने तय भएको बताइएको छ। धार्मिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिने कैलाश मानसरोवर भ्रमणलाई चीन भ्रमणको अर्को महत्वपूर्ण पक्षका रूपमा हेरिएको छ ।
कैलाश मानसरोवर क्षेत्र नेपालसँग भौगोलिक रूपमा पनि नजिक रहेकाले लामिछानेको भ्रमणका क्रममा सीमा क्षेत्र, धार्मिक पर्यटन तथा नेपाल–चीनबीचको पर्यटन सहकार्यका विषयमा पनि चासो देखिन सक्ने अनुमान गरिएको छ । यद्यपि भ्रमणको औपचारिक एजेन्डा र विभिन्न भेटवार्तामा उठाइने विषयबारे विस्तृत जानकारी सार्वजनिक हुन बाँकी छ । लामिछानेले चीन भ्रमण गर्नुअघि भारत भ्रमण गरिसकेका छन् । गत जेठ १९ देखि २३ गतेसम्म भारत भ्रमण गरेका उनले त्यहाँ भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी, गृहमन्त्री अमित शाह, विदेशमन्त्री एस जयशंकर तथा राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार अजित डोभालसँग भेटवार्ता गरेका थिए । भारतको सत्तारुढ भाजपा नेतृत्वसँग लामिछानेको भएको संवादलाई उनको राजनीतिक सक्रियताको अन्तर्राष्ट्रिय विस्तारका रूपमा हेरिएको थियो ।
भारत भ्रमणका क्रममा लामिछानेले भाजपा अध्यक्ष नितिन नवीनसहित पार्टीका अन्य नेताहरूसँग समेत छलफल गरेका थिए। नेपालमा नयाँ राजनीतिक शक्तिका रूपमा उदाएको रास्वपाका सभापतिले भारतको सत्तारुढ दलका शीर्ष नेतासँग प्रत्यक्ष संवाद गर्नुलाई दुवै देशबीच राजनीतिक सम्बन्धका दृष्टिले चासोका साथ हेरिएको थियो । अब चीन भ्रमणका क्रममा पनि लामिछानेले चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीका उच्च तहका नेतासँग राजनीतिक संवाद गर्नेछन् । यसले रास्वपाले नेपालका परम्परागत राजनीतिक दलहरूभन्दा फरक ढंगले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विस्तार गर्न खोजिरहेको सन्देश दिन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ । रास्वपाको सरकारमा सहभागिता र लामिछानेको राजनीतिक भूमिकासँगै उनको विदेश भ्रमणले थप महत्व पाएको छ । नयाँ राजनीतिक शक्तिका रूपमा स्थापित रास्वपाले सरकारमा आएपछि छिमेकी मुलुकसँग सम्बन्धलाई प्राथमिकतामा राख्दै आएको देखिन्छ। भारतपछि चीन भ्रमण हुनुले नेपालका दुई प्रमुख छिमेकीसँग समानान्तर रूपमा राजनीतिक सम्बन्ध विस्तार गर्ने प्रयासका रूपमा पनि यसलाई हेरिएको छ ।
नेपालको विदेश नीतिमा भारत र चीन दुवैको विशेष महत्व रहँदै आएको छ। भौगोलिक, आर्थिक, व्यापारिक तथा सुरक्षा सम्बन्धका कारण नेपालले दुवै मुलुकसँग सन्तुलित सम्बन्ध कायम राख्नुपर्ने आवश्यकता रहन्छ । यस्तो अवस्थामा सत्तारुढ दलका प्रमुख नेताले दुवै छिमेकी मुलुकको भ्रमण गर्नु राजनीतिक तथा कूटनीतिक दृष्टिले अर्थपूर्ण हुने गर्दछ । लामिछानेको चीन भ्रमणमा नेपालका प्राथमिकताका विषयसमेत उठ्ने अपेक्षा गरिएको छ । चीनसँगको व्यापार, पूर्वाधार विकास, पर्यटन, सीमा व्यवस्थापन, कनेक्टिभिटी तथा आर्थिक सहकार्यका विषयमा छलफल हुन सक्ने सम्भावना छ । यद्यपि कुन विषयलाई औपचारिक रूपमा प्राथमिकता दिइने भन्ने कुरा भ्रमणको अन्तिम कार्यतालिका र चिनियाँ पक्षसँग हुने वार्तापछि मात्र स्पष्ट हुनेछ ।
लामिछानेको चीन भ्रमणलाई रास्वपाभित्र पनि महत्वपूर्ण राजनीतिक गतिविधिका रूपमा हेरिएको छ । पार्टी सभापति स्वयं चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको निमन्त्रणामा भ्रमणमा जानुले रास्वपाको अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक सम्पर्क विस्तार भइरहेको देखाउनेछ । पछिल्लो समय रास्वपाले विभिन्न देशका राजनीतिक दल तथा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थासँग सम्बन्ध बढाउने प्रयास गर्दै आएको अवस्थामा चीन भ्रमणले त्यसलाई थप गति दिने अपेक्षा गरिएको छ ।
चीन भ्रमणबाट फर्किएपछि लामिछानेले भ्रमणका क्रममा भएका राजनीतिक भेटवार्ता र छलफलका विषयमा पार्टी तथा सरकारलाई जानकारी गराउने सम्भावना छ । विशेषगरी चीनको राजनीतिक नेतृत्वसँग भएको संवाद र नेपालका लागि चिनियाँ पक्षले राखेका धारणा भ्रमणको मुख्य उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत हुन सक्नेछ । यद्यपि चीन भ्रमणको सबैभन्दा बढी चासोको विषय लामिछाने र राष्ट्रपति सी चिनफिङबीच भेटवार्ता हुन्छ कि हुँदैन भन्नेमा थियो। प्रारम्भिक कार्यतालिकाअनुसार त्यस्तो भेटको सम्भावना नरहे पनि चीनका उपराष्ट्रपति, विदेशमन्त्री तथा चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीका विदेश विभाग प्रमुखसँग हुने भेटवार्ताले भ्रमणलाई उच्च राजनीतिक महत्व दिने देखिएको छ ।
भारतपछि चीनको भ्रमणमा निस्कन लागेका लामिछानेका लागि यो भ्रमण विदेश नीति र अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक सम्बन्ध विस्तारका दृष्टिले पनि परीक्षणका रूपमा रहनेछ । सत्तारुढ दलका सभापतिको हैसियतमा उनले छिमेकी मुलुकसँग कसरी संवाद गर्छन् र भ्रमणबाट नेपालका लागि कस्तो राजनीतिक तथा कूटनीतिक सन्देश लिएर फर्कन्छन् भन्ने विषयलाई चासोका साथ हेरिएको छ ।
भदौ ७ गतेबाट सुरु हुने भनिएको आठ दिने चीन भ्रमणमा बेइजिङदेखि तिब्बतको कैलाश मानसरोवरसम्मको यात्रा समेटिएको छ । राजनीतिक भेटघाटसँगै धार्मिक तथा सांस्कृतिक पक्ष जोडिएको भ्रमणले लामिछानेको चीन यात्रालाई अन्य औपचारिक राजनीतिक भ्रमणभन्दा केही फरक बनाउने देखिएको छ। अन्तिम कार्यतालिका सार्वजनिक भएपछि भेटवार्ता, सहभागी प्रतिनिधिमण्डल र भ्रमणका एजेन्डाबारे थप स्पष्टता आउनेछ ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार ।
