काठमाडौँ । खाना पकाउने एलपी ग्यासको अभाव बढ्दै गएपछि सर्वसाधारण नागरिकता तथा परिचयपत्र बोकेर घण्टौंसम्म लाइनमा बस्न बाध्य भएका छन् ।
सरकारले ग्यास खरिद गर्दा नेपाली नागरिकताको प्रमाणपत्र वा अन्य परिचयपत्र अनिवार्य रूपमा साथमा ल्याउन आग्रह गरेपछि उपभोक्ता शनिबार बिहानैदेखि आवश्यक कागजात बोकेर वितरण केन्द्रमा पुगेका हुन् ।
ग्यास सहज रूपमा उपलब्ध हुन नसक्दा काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न स्थानमा उपभोक्ताको लामो भीड देखिएको छ । घरमा खाना पकाउन आवश्यक ग्यास सकिएपछि तत्काल ग्यास पाउने आशामा सर्वसाधारण बिहानैदेखि निगमले तोकेका बिक्री केन्द्रमा पुगेर लाइनमा बसेका छन् । कतिपय उपभोक्ता घण्टौंसम्म लाइनमा बसे पनि आफ्नो पालोमा ग्यास पाउने निश्चित नहुँदा थप अन्योलमा परेका छन् ।
नेपाल आयल निगमले काठमाडौंका पाँच स्थानबाट शनिबारदेखि ग्यास बिक्री तथा वितरण सुरु गरेको छ । जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौंसँगको समन्वयमा निगमले ग्यास उद्योग तथा डिपोमार्फत उपभोक्तालाई प्रत्यक्ष रूपमा ग्यास बिक्री गर्न थालेको हो । ग्यासको आपूर्ति नियमित हुन नसकेको अवस्थामा अत्यावश्यक उपभोक्तालाई केही राहत दिने उद्देश्यले विभिन्न स्थानमा बिक्री केन्द्र तोकिएको निगमले जनाएको छ ।
निगमका अनुसार टेकुस्थित नेपाल आयल निगम परिसर, चाबहिलस्थित यातायात कार्यालय परिसर, कीर्तिपुर र वसुन्धरास्थित राधास्वामी परिसर तथा बबरमहलस्थित पुरानो जिल्ला प्रशासन कार्यालय परिसरबाट ग्यास बिक्री भइरहेको छ । उपभोक्ताको माग र उपलब्धताका आधारमा बिक्री केन्द्रअनुसार फरक–फरक ब्रान्डका ग्यास सिलिन्डर वितरणको व्यवस्था गरिएको छ ।
बिक्री केन्द्र तोकिएपछि शनिबार बिहानैदेखि ती स्थानमा उपभोक्ताको ठूलो भीड लागेको थियो । ग्यास लिन आउने अधिकांश उपभोक्ताले नागरिकता, राष्ट्रिय परिचयपत्र वा अन्य परिचयपत्र साथमा ल्याएका थिए । लामो समयदेखि ग्यास नपाएका कारण धेरै उपभोक्ता आफ्नो पालो नआउँदासम्म लाइनमै बसेर प्रतीक्षा गरिरहेका थिए ।
नेपाल आयल निगमका कर्मचारी भीमप्रसाद पौडेलका अनुसार बबरमहलस्थित वितरण केन्द्रमा मात्रै ग्यास लिन एक हजारभन्दा बढी उपभोक्ता पुगेका थिए । बिहानदेखि नै ठूलो संख्यामा उपभोक्ता लाइनमा बसेका कारण वितरण केन्द्रमा व्यवस्थापन गर्नसमेत चुनौती भएको उनले बताए । ग्यासको माग उच्च रहेको तर उपलब्धता सीमित भएकाले सबै उपभोक्तालाई तत्कालै सहज रूपमा ग्यास उपलब्ध गराउन कठिन भइरहेको उनको भनाइ छ ।
निगमले शनिबार बिहान १० बजेदेखि साँझ ६ बजेसम्म ग्यास बिक्री गर्ने योजना बनाएको थियो । बबरमहलस्थित वितरण केन्द्रबाट काठमाडौंका जुनसुकै क्षेत्रका उपभोक्ताले ग्यास खरिद गर्न सक्ने व्यवस्था गरिएको छ । उक्त केन्द्रमा करिब १० प्रकारका ग्यास सिलिन्डर उपलब्ध गराइएको पौडेलले जानकारी दिए ।
ग्यासको अभाव चर्किएपछि नियमित बजार प्रणालीबाट मात्रै उपभोक्तालाई ग्यास उपलब्ध गराउन कठिन भएको अवस्थामा निगमले डिपो तथा उद्योगसँग समन्वय गरेर बिक्री वितरणलाई सहजीकरण गरेको हो । निगमका अधिकारीहरूका अनुसार अहिलेको अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै ग्यासको उपलब्धता बढाउने र उपभोक्तालाई सकेसम्म सहज रूपमा सेवा दिने प्रयास भइरहेको छ ।
तर, निगमले विभिन्न स्थानमा बिक्री केन्द्र सञ्चालन गरे पनि उपभोक्ताले भने समस्या समाधान नभएको गुनासो गरेका छन् । लामो समयसम्म लाइनमा बसेर आफ्नो पालो कुर्दासमेत ग्यास पाउने अवस्था निश्चित नभएको उनीहरूको भनाइ छ । कतिपय उपभोक्ताले लाइनमा बसेर ग्यास लिने पालो आएपछि वितरण केन्द्रमा नै ग्यास सकिँदा थप समय कुर्नुपरेको बताएका छन् ।
बबरमहलमा ग्यास लिन पुगेका एक उपभोक्ताले बिहानैदेखि लाइनमा बसे पनि ग्यास कहिले पाइन्छ भन्ने निश्चित नभएको बताए । घरमा खाना पकाउने ग्यास सकिएको धेरै दिन भइसकेकाले बाध्य भएर कार्यालयको काम छाडेर लाइनमा बस्नुपरेको उनको गुनासो थियो । उनका अनुसार बजारका पसलमा ग्यास खोज्दा पनि सहज रूपमा नपाइने र पाइहाले पनि लामो समय कुर्नुपर्ने अवस्था छ ।
ग्यासको अभावले विशेषगरी दैनिक ज्यालादारीमा काम गर्ने, कार्यालय जाने तथा साना व्यवसाय सञ्चालन गर्ने उपभोक्तालाई थप समस्या भएको छ । घण्टौंसम्म लाइनमा बस्नुपर्ने भएपछि उनीहरूको दैनिक कामसमेत प्रभावित भएको छ । कतिपय परिवारले ग्यास नपाउँदा खाना पकाउन वैकल्पिक इन्धन प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था आएको बताएका छन् ।
ग्यासको माग बढ्दै गए पनि आपूर्ति सोही अनुपातमा हुन नसक्दा बजारमा अभाव देखिएको हो । पछिल्लो समय ग्यास पाउन कठिन भएपछि उपभोक्ताले सिलिन्डर सुरक्षित गर्न थालेका छन् । घरमा ग्यास सकिनुअघि नै अर्को सिलिन्डर खोज्नुपर्ने बाध्यताले बजारमा माग झनै बढेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ ।
यता, निगमले ग्यासको कालोबजारी तथा अनावश्यक भण्डारण नियन्त्रणका लागि बजार अनुगमनलाई तीव्र बनाएको जनाएको छ । ग्यास लुकाउने, आवश्यकताभन्दा बढी सिलिन्डर भण्डारण गर्ने, कृत्रिम अभाव सिर्जना गर्ने तथा कालोबजारी गर्नेहरूलाई कानुनी दायरामा ल्याउने गरी अनुगमन भइरहेको निगमले जनाएको हो ।
निगमका कर्मचारी पौडेलले ग्यासको संकटको मौका छोपेर कसैले उपभोक्तालाई ठगी गर्ने, ग्यास लुकाउने वा अनावश्यक रूपमा भण्डारण गर्ने काम गरे कारबाही गरिने बताए । बजारमा उपलब्ध ग्यासको वास्तविक अवस्था पहिचान गरी उपभोक्तासम्म पुर्याउन सम्बन्धित निकायसँग समन्वय भइरहेको उनको भनाइ छ ।
सरकारले पनि ग्यासको आपूर्ति तथा वितरण प्रणालीलाई व्यवस्थित गर्न सम्बन्धित निकायलाई सक्रिय बनाएको छ । ग्यास उद्योग, डिपो, निगम र स्थानीय प्रशासनबीच समन्वय गरेर उपभोक्तालाई अत्यावश्यक इन्धन उपलब्ध गराउने प्रयास भइरहेको छ । तर, आपूर्ति प्रणालीमा देखिएको समस्या पूर्ण रूपमा समाधान नभएसम्म लाइनमा बस्नुपर्ने बाध्यता अन्त्य हुने अवस्था देखिएको छैन ।
निगमले अत्यावश्यक परेका उपभोक्तालाई मात्र तोकिएको वितरण केन्द्र र तोकिएको समयमा उपस्थित भएर ग्यास खरिद गर्न आग्रह गरेको छ । अनावश्यक रूपमा भीड बढाउने तथा आवश्यकता नभएका व्यक्तिले ग्यास खरिद गरेर घरमा थुपार्ने काम नगर्नसमेत निगमले अनुरोध गरेको छ ।
ग्यास खरिद गर्न आउने उपभोक्ताले अनिवार्य रूपमा नेपाली नागरिकताको प्रमाणपत्र वा अन्य परिचयपत्र साथमा ल्याउनुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ । परिचयपत्रका आधारमा उपभोक्ताको विवरण पहिचान गरी ग्यास वितरण गर्ने व्यवस्था मिलाइएको निगमले जनाएको छ । यसबाट एउटै व्यक्तिले पटक–पटक ग्यास खरिद गर्ने तथा अनावश्यक रूपमा धेरै सिलिन्डर जम्मा गर्ने प्रवृत्तिलाई नियन्त्रण गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
तर, उपभोक्ताले भने परिचयपत्र बोकेर लाइनमा बस्नुपर्ने व्यवस्थाभन्दा पनि बजारमा नियमित रूपमा ग्यास उपलब्ध गराउने व्यवस्था गर्न सरकारसँग माग गरेका छन् । ग्यास जस्तो अत्यावश्यक उपभोग्य वस्तु खरिद गर्न नागरिकता बोकेर घण्टौंसम्म लाइनमा बस्नुपर्ने अवस्था आउनु राज्यको आपूर्ति व्यवस्थापन कमजोर भएको संकेत भएको उनीहरूको गुनासो छ ।
ग्यास अभावका कारण अहिले काठमाडौंमा मात्रै नभई अन्य क्षेत्रमा समेत उपभोक्ताले समस्या भोग्न थालेका छन् । नियमित आपूर्ति सुनिश्चित हुन नसके अभाव थप गहिरिन सक्ने र त्यसको प्रत्यक्ष असर सर्वसाधारणको दैनिक जीवनमा पर्ने देखिन्छ । त्यसैले निगमले आपूर्ति व्यवस्थालाई सहज बनाउनुका साथै बजारमा ग्यासको कृत्रिम अभाव सिर्जना गर्ने गतिविधिमाथि प्रभावकारी नियन्त्रण गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ ।
शनिबार विभिन्न वितरण केन्द्रमा देखिएको उपभोक्ताको भीडले ग्यासको माग र आपूर्तिबीच ठूलो अन्तर रहेको संकेत गरेको छ । बिहानैदेखि नागरिकता र परिचयपत्र बोकेर लामो लाइनमा बसेका सर्वसाधारणको मुख्य माग एउटै छ– सहज रूपमा ग्यास उपलब्ध होस् र दैनिक जीवन प्रभावित नहोस् । सरकारले तत्काल आपूर्ति बढाउने तथा वितरण प्रणालीलाई व्यवस्थित गर्न नसके आगामी दिनमा ग्यासका लागि लाइन अझै लामो हुने जोखिम देखिएको छ ।
निगमले भने उपलब्ध स्रोत र साधनको अधिकतम प्रयोग गर्दै उपभोक्तालाई ग्यास उपलब्ध गराउने काम भइरहेको जनाएको छ । आपूर्ति सहज हुँदै गएपछि अहिले देखिएको भीड र अभावको अवस्था क्रमशः कम हुने निगमको अपेक्षा छ । त्यसका लागि उपभोक्तालाई पनि आवश्यकताअनुसार मात्र ग्यास खरिद गर्न र अनावश्यक भण्डारण नगर्न आग्रह गरिएको छ ।
यसैबीच, ग्यास वितरण केन्द्रमा सुरक्षा तथा भीड व्यवस्थापनका लागि सम्बन्धित निकायले समेत ध्यान दिन थालेका छन् । ठूलो संख्यामा उपभोक्ता एकैपटक जम्मा हुँदा लाइन व्यवस्थापन, परिचयपत्र जाँच तथा ग्यास वितरणमा समय लाग्ने गरेको छ । त्यसैले वितरण केन्द्र थप व्यवस्थित बनाउने, आवश्यकताअनुसार बिक्रीको समय विस्तार गर्ने तथा आपूर्ति बढाउनेतर्फ तत्काल पहल गर्नुपर्ने देखिएको छ ।
खाना पकाउने ग्यास दैनिक जीवनसँग प्रत्यक्ष जोडिएको अत्यावश्यक वस्तु भएकाले यसको अभाव लामो समयसम्म रहन नदिन सरकार र निगममाथि दबाब बढेको छ । नागरिकता बोकेर घण्टौं लाइनमा बस्नुपर्ने अवस्था अन्त्य गर्दै नियमित बजार प्रणालीमार्फत सहज रूपमा ग्यास उपलब्ध गराउनु अहिलेको मुख्य चुनौती बनेको छ ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार ।
