काठमाडौं । भोटेकोशी नदीमा आएको भीषण बाढीका कारण रसुवा जिल्लाको सडक पूर्वाधारमा ठूलो क्षति पुगेको छ ।
बाढीका कारण जिल्लामा करिब ४० किलोमिटर सडक पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएको छ भने ४१ वटा पुलसमेत पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएका छन् । बाढीपछि सडक तथा पुलको क्षतिको अवस्था गम्भीर बनेसँगै सरकारले यातायात सञ्चालनलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर पुनःस्थापना तथा पुनर्निर्माणको काम अघि बढाएको छ ।
पूर्वाधार विकास मन्त्रालयका अनुसार वेत्रावतीदेखि मैलुङ हुँदै स्याफ्रुबेसी–रसुवागढीसम्म जोड्ने सडकखण्ड बाढीबाट पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएको छ । चीनसँगको प्रमुख व्यापारिक नाका रसुवागढी जोड्ने यो सडकखण्ड क्षतिग्रस्त भएपछि उत्तरी रसुवासँगको सडक सम्पर्कसमेत प्रभावित भएको छ । सडकको विभिन्न स्थानमा बाढीले कटान गर्नुका साथै लेदो, ढुंगा तथा अन्य सामग्री थुपारेका कारण नियमित यातायात सञ्चालन गर्न सकिने अवस्था छैन ।
त्यसैगरी गल्छीदेखि त्रिशूलीसम्मको करिब १० किलोमिटर सडकसमेत बन्द अवस्थामा रहेको मन्त्रालयले जनाएको छ । बाढी र पहिरोका कारण सडकमा ठूलो मात्रामा लेदो थुप्रिएपछि यातायात सञ्चालनमा समस्या भएको हो । सडक बन्द हुँदा रसुवा तथा नुवाकोटका विभिन्न क्षेत्रबाट आवतजावत गर्ने यात्रु तथा मालवाहक सवारीसाधन प्रभावित भएका छन् ।
बाढीबाट भएको क्षतिको तत्काल व्यवस्थापन गर्दै सडक सञ्चालनमा ल्याउने प्रयास भइरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ । विशेषगरी पृथ्वीराजमार्गलाई पहिलो चरणमा सञ्चालनमा ल्याउने गरी काम अघि बढाइएको छ । मन्त्रालयका अनुसार पृथ्वीराजमार्गअन्तर्गत करिब १३ किलोमिटर सडक लेदोले भरिएको छ । सडकमा थुप्रिएको लेदो हटाएर यातायात सञ्चालन गर्ने कामलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखिएको छ ।
पृथ्वीराजमार्ग नेपालको राजधानी काठमाडौंलाई देशका विभिन्न जिल्लासँग जोड्ने प्रमुख सडक भएकाले यसको अवरोधले ठूलो संख्यामा यात्रु तथा मालवाहक सवारीसाधन प्रभावित भएका छन् । सडक सञ्चालनमा नआएसम्म दैनिक उपभोग्य सामग्री, निर्माण सामग्री तथा अन्य अत्यावश्यक वस्तुको ढुवानीमा समेत समस्या हुने अवस्था छ । त्यसैले सडकमा थुप्रिएको लेदो हटाउने तथा अवरुद्ध स्थानमा तत्काल आवागमन खुलाउने कामलाई तीव्रता दिइएको हो ।
बाढीले सडकमा मात्रै नभई पुलको संरचनामा पनि ठूलो क्षति पुर्याएको छ । मन्त्रालयका अनुसार बाढीका कारण ४१ वटा पुल पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन् । पुलहरू बगाएपछि सडक सञ्जालका विभिन्न खण्ड एकअर्काबाट विच्छेद भएका छन् । पुल नभएका कारण सडकको केही भाग खुलाइए पनि सवारीसाधनलाई निरन्तर आवतजावत गराउन कठिनाइ भइरहेको छ ।
पुलतर्फको समस्या समाधानका लागि सरकारले बेलिब्रिज जडानको तयारी अघि बढाएको छ । सरकारसँग हाल ५० मिटरसम्म लम्बाइ भएका सात वटा बेलिब्रिज उपलब्ध रहेको मन्त्रालयले जनाएको छ । बाढीबाट क्षति पुगेका सडक तथा पुलको अवस्था अध्ययन गरी आवश्यकताका आधारमा ती बेलिब्रिज जडान गरिने भएको छ ।
बेलिब्रिज जडान गर्दा तत्काल स्थायी पुल निर्माण गर्न नसकिने अवस्थामा समेत यातायात सञ्चालन गर्न सकिने भएकाले आपत्कालीन अवस्थामा यसको महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ । सडक सम्पर्क तत्काल पुनःस्थापना गर्न सकिने भएकाले सरकारले क्षतिग्रस्त पुलहरूको विकल्पका रूपमा बेलिब्रिजलाई प्राथमिकतामा राखेको हो ।
यसका लागि भारत र चीन सरकारबाट समेत आवश्यक बेलिब्रिज तत्काल उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता प्राप्त भएको मन्त्रालयले जनाएको छ । दुवै छिमेकी मुलुकबाट सहयोग प्राप्त हुने भएपछि बाढीबाट क्षतिग्रस्त सडक तथा पुलको पुनःस्थापनामा थप सहजता हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
सरकारले पहिलो चरणमा पृथ्वीराजमार्ग सञ्चालनमा ल्याउने र त्यसपछि रसुवालाई पुनः सडक सञ्जालसँग जोड्ने रणनीतिअनुसार काम अघि बढाएको छ । त्यसैअनुसार वेत्रावतीमा बेलिब्रिज राख्ने तयारी भइरहेको छ । वेत्रावतीमा पुल सञ्चालनमा आएपछि रसुवातर्फको सडक सम्पर्क पुनःस्थापित गर्ने प्रयासलाई थप गति दिन सकिने सरकारको अपेक्षा छ ।
हाल वेत्रावतीसम्मको सडक सञ्चालनमा नआएसम्म धुन्चे हुँदै स्याफ्रुबेसीसम्म पुग्न सक्ने अवस्था नरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ । यसले रसुवाको सदरमुकाम धुन्चे तथा स्याफ्रुबेसी क्षेत्रको यातायातमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ । सडक सम्पर्क अवरुद्ध हुँदा स्थानीय बासिन्दाका साथै सरकारी तथा गैरसरकारी निकायबाट उद्धार, राहत र पुनःस्थापनाका लागि परिचालन हुने जनशक्ति तथा सामग्री ढुवानीमा समेत चुनौती थपिएको छ ।
सडक खुलाउने कामलाई तीव्रता दिन सरकारले उपलब्ध गराएका तथा निजी क्षेत्रबाट प्राप्त उपकरण परिचालन गरिएको छ । मन्त्रालयका अनुसार सडक सफा गर्न र अवरोध हटाउन सरकारका तर्फबाट उपलब्ध गराइएका १० वटा र निजी क्षेत्रबाट उपलब्ध १० वटा गरी कुल २० वटा उपकरण परिचालन गरिएको छ । ती उपकरणमार्फत लेदो हटाउने, सडकमा थुप्रिएका ढुंगा तथा माटो पन्छाउने र सवारी सञ्चालनका लागि आवश्यक अस्थायी बाटो बनाउने काम भइरहेको छ ।
बाढीपछि सडकमा ठूलो मात्रामा लेदो थुप्रिएका कारण सामान्य उपकरणले मात्रै सडक खुलाउन कठिन हुने अवस्था छ । कतिपय स्थानमा सडकको सतह नै बगाएका कारण लेदो हटाएर मात्र यातायात सञ्चालन गर्न नसकिने अवस्था देखिएको छ । त्यस्ता स्थानमा तत्कालका लागि वैकल्पिक मार्ग निर्माण, सडकको आधार तयार गर्ने तथा आवश्यक स्थानमा अस्थायी संरचना निर्माण गर्नुपर्ने अवस्था रहेको छ ।
बाढीका कारण क्षतिग्रस्त भएको सडक सञ्जाल रसुवाका लागि मात्रै नभई देशको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक आवागमनका दृष्टिले समेत महत्वपूर्ण मानिन्छ । रसुवागढी नाका चीनसँगको व्यापारका लागि महत्वपूर्ण नाका भएकाले त्यहाँसम्म पुग्ने सडक अवरुद्ध हुँदा आयात–निर्यातमा समेत असर पर्न सक्छ । त्यसैले सरकारले सडक पुनः सञ्चालनलाई आपत्कालीन प्राथमिकतामा राखेको हो ।
मन्त्रालयले क्षतिग्रस्त सडक तथा पुलको विस्तृत मूल्यांकन गर्दै पुनःनिर्माणको कामलाई समेत अघि बढाउने जनाएको छ । तत्काल यातायात सञ्चालनका लागि अस्थायी संरचना निर्माण गर्ने र दीर्घकालीन रूपमा बाढी तथा पहिरोबाट सुरक्षित हुने गरी सडक र पुल पुनर्निर्माण गर्ने योजना सरकारको छ ।
बाढीबाट भएको क्षति ठूलो भएकाले सडक तथा पुल पूर्ण रूपमा पुनर्निर्माण गर्न समय लाग्ने भए पनि तत्कालका लागि नागरिकको आवतजावत, राहत तथा उद्धार सामग्रीको ढुवानी र अत्यावश्यक वस्तुको आपूर्ति सहज बनाउने उद्देश्यले अस्थायी संरचना तथा वैकल्पिक उपाय अपनाइने भएको छ ।
सरकारले सडक र पुल पुनःस्थापनालाई प्राथमिकतामा राखेर सम्बन्धित निकायबीच समन्वय बढाएको छ । सडक विभाग, पूर्वाधार विकाससँग सम्बन्धित निकाय तथा निजी क्षेत्रका उपकरण र जनशक्तिलाई परिचालन गरी अवरुद्ध सडक खुलाउने प्रयास भइरहेको छ ।
भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीले रसुवाको सडक पूर्वाधारमा पुर्याएको क्षतिले प्राकृतिक विपद्का बेला सडक तथा पुलको जोखिम कति गम्भीर हुन सक्छ भन्ने देखाएको छ । बाढीले करिब ४० किलोमिटर सडक र ४१ वटा पुलमा क्षति पुर्याएपछि जिल्लाको यातायात प्रणाली नै प्रभावित भएको छ । यस्तो अवस्थामा तत्कालीन पुनःस्थापनासँगै दीर्घकालीन रूपमा सुरक्षित र विपद् प्रतिरोधी सडक तथा पुल निर्माण गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ ।
सरकारले उपलब्ध स्रोतसाधन परिचालन गर्दै तत्काल सडक सञ्चालनमा ल्याउने र त्यसपछि क्षतिग्रस्त संरचनाको स्थायी पुनर्निर्माण गर्ने योजना अघि सारेको छ । पृथ्वीराजमार्ग सञ्चालन, वेत्रावतीमा बेलिब्रिज जडान र त्यसपछि रसुवातर्फको सडक सम्पर्क पुनःस्थापना गर्ने कार्यलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ ।
भारत र चीनबाट प्राप्त हुने बेलिब्रिज तथा अन्य आवश्यक सहयोगले पुनःस्थापनाको काममा थप सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । सडकमा परिचालन गरिएका २० वटा उपकरणमार्फत अवरोध हटाउने काम तीव्र पारिएको छ । सरकारले सडक तथा पुल पुनःनिर्माणसँगै यातायात सञ्चालनलाई प्राथमिकतामा राखेर काम अघि बढाएपछि बाढीका कारण प्रभावित बनेको रसुवाको सडक सञ्जाल क्रमशः पुनःस्थापित हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार ।
