काठमाडौं । नेपालमा भदौ १० गते आएको विनाशकारी बाढीबाट प्रभावित नागरिकको उद्धार, राहत तथा पुनर्स्थापनाका लागि अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले सहयोग बढाएका छन् ।
बाढी तथा त्यसबाट सिर्जित विपद्पछि हालसम्म विश्वका २९ भन्दा बढी देशले नेपाललाई विभिन्न प्रकारका सहयोग उपलब्ध गराएका छन् । सहयोग गर्ने मुलुकहरूले आर्थिक तथा भौतिक राहत सामग्री उपलब्ध गराउनुका साथै खोज तथा उद्धारमा विशेषज्ञ टोलीसमेत नेपाल पठाएका छन् । कतिपय मुलुकले चिकित्सक, फोरेन्सिक विज्ञ, सुरुङ विशेषज्ञ तथा उद्धारकर्मी पठाएर बाढीमा बेपत्ता भएका व्यक्तिको खोजी र प्रभावितको उपचारमा सहयोग गरिरहेका छन् ।
परराष्ट्र मन्त्रालयका अनुसार नेपालले पछिल्लो विपद्मा छिमेकी मुलुक, मित्रराष्ट्र, अन्तर्राष्ट्रिय संघसंस्था तथा परोपकारी संस्थाबाट उल्लेख्य सहयोग प्राप्त गरिरहेको छ । मन्त्रालयले आइतबार जारी गरेको विज्ञप्तिमा विपद्को आकार र जटिलतालाई ध्यानमा राख्दै अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग निरन्तर आवश्यक रहेको उल्लेख गरेको छ । मन्त्रालयका अनुसार भारत, चीन, संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई), बेलायत, जापान, अमेरिका, कतार, सिंगापुर, दक्षिण कोरिया, अस्ट्रेलिया, जर्मनी, लात्भिया, लक्जमबर्ग, मलेसिया, म्यान्मार, भुटान, बंगलादेश, पाकिस्तान, नर्वे, इजरायल, क्यानडा, श्रीलंका, थाइल्यान्ड, भियतनाम, न्युजिल्यान्ड, डेनमार्क, स्विट्जरल्यान्ड, आयरल्यान्ड र चेक रिपब्लिकले नेपाललाई विभिन्न किसिमका सहायता उपलब्ध गराएका छन् । यी देशबाट प्राप्त सहयोगमा खोज तथा उद्धार सामग्री, आपतकालीन राहत सामग्री, स्वास्थ्यसम्बन्धी सामग्री तथा विपद् व्यवस्थापनमा आवश्यक अन्य सामग्री रहेका छन् । कतिपय देशले प्रत्यक्ष रूपमा उद्धार टोली नेपाल पठाएका छन् भने कतिपयले आवश्यक सामग्री र प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराएका छन् ।
यसैगरी युरोपेली संघ, एसियाली विकास बैंक, विश्व बैंक, संयुक्त राष्ट्रसंघ तथा उसका विशिष्टीकृत एजेन्सीहरूले पनि बाढी प्रभावित नागरिकका लागि विभिन्न किसिमको सहयोग उपलब्ध गराइरहेका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूको सहयोग राहत वितरण, उद्धार, स्वास्थ्य सेवा तथा विपद् व्यवस्थापनका विभिन्न क्षेत्रमा केन्द्रित छ । परराष्ट्र मन्त्रालयले नेपाल सरकारले उपलब्ध स्रोत र साधनको अधिकतम परिचालन गरिरहेको जनाएको छ । तर बाढीबाट भएको क्षतिको व्यापकता र विपद्को जटिलताका कारण तत्कालीन उद्धार तथा राहतसँगै आगामी पुनर्स्थापनाका लागि पनि अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग आवश्यक पर्ने मन्त्रालयको भनाइ छ ।
‘नेपालले आफ्नो पहुँचमा रहेका सबै स्रोत र साधनहरू परिचालन गरेको छ, तर यस विपद्को आकार र जटिलतालाई हेर्दा निरन्तर अन्तर्राष्ट्रिय ऐक्यबद्धता र सहयोगको आवश्यकता छ भन्ने कुरा हामी महसुस गर्छौं,’ परराष्ट्र मन्त्रालयले विज्ञप्तिमा भनेको छ । नेपालको विपद् उद्धारमा सबैभन्दा सक्रिय सहयोगीमध्ये भारत पनि एक बनेको छ । भारतले बाढी प्रभावित क्षेत्रमा खोज तथा उद्धार कार्यलाई प्रभावकारी बनाउन सुरुङ विज्ञ, चिकित्सक तथा फोरेन्सिक विज्ञसहितको ठूलो टोली नेपाल पठाएको छ ।
भोटेकोसी नदीको बाढीका कारण कतिपय संरचना भत्किनुका साथै सुरुङ तथा अन्य संरचनाभित्र मानिस फसेको आशंका गरिएपछि सुरुङसम्बन्धी प्राविधिक ज्ञान भएका विज्ञहरूको आवश्यकता देखिएको थियो । सोहीअनुसार भारतले विशेषज्ञ जनशक्ति नेपाल पठाएको हो । भारतीय टोलीले उद्धार तथा खोजी कार्यमा नेपाली सुरक्षा निकाय र सम्बन्धित प्राविधिक टोलीसँग समन्वय गरिरहेको छ । बाढीमा बेपत्ता भएका व्यक्तिको खोजी, सुरुङ तथा जोखिमयुक्त संरचनाको निरीक्षण र सम्भावित शव पहिचानमा फोरेन्सिक विज्ञको सहयोग महत्वपूर्ण हुने अपेक्षा गरिएको छ । भारतले विशेषज्ञ जनशक्तिसँगै बाढीपीडितका लागि ठूलो परिमाणमा राहत सामग्रीसमेत उपलब्ध गराएको छ । आपतकालीन अवस्थामा आवश्यक पर्ने खाद्यान्न, स्वास्थ्य सामग्रीलगायतका सामग्री नेपाललाई उपलब्ध गराइएको छ ।
नेपालको अर्को छिमेकी चीनले पनि बाढीपछि तत्कालै सहयोग अघि बढाएको छ । चीनबाट राहत सामग्रीसहित सुरुङ विशेषज्ञ र फोरेन्सिक विज्ञहरूको टोली नेपाल आएको छ । बाढीका कारण भौतिक संरचनामा पुगेको क्षति तथा विभिन्न स्थानमा बेपत्ता भएका व्यक्तिको खोजीमा प्राविधिक चुनौती देखिएपछि चीनले विशेषज्ञ टोली पठाएको हो । चिनियाँ टोलीले नेपाली सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गरी उद्धार तथा खोजी कार्यमा प्राविधिक सहयोग पुर्याइरहेको छ ।
चीनले राहत सामग्रीसमेत नेपाललाई उपलब्ध गराएको छ । बाढीबाट प्रभावित परिवारलाई तत्काल आवश्यक पर्ने सामग्री व्यवस्थापनमा विदेशी सहयोग महत्वपूर्ण बनेको सरकारी अधिकारीहरूको भनाइ छ । दक्षिण कोरिया र सिंगापुरले पनि खोज तथा उद्धारका लागि नेपालमा टोली पठाएका छन् । उनीहरूका टोलीले बाढी प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा खोजी कार्यमा सहयोग पुर्याइरहेका छन् । यसले नेपाली सुरक्षा निकायको उद्धार क्षमतालाई थप प्राविधिक सहयोग पुगेको छ । यसपटकको बाढीमा ठूलो संख्यामा मानिस बेपत्ता भएका कारण उद्धारसँगै शव पहिचान पनि ठूलो चुनौती बनेको छ । बाढीको तीव्र बहाव, गेग्रान र संरचनाको क्षतिका कारण धेरै शवको अवस्था पहिचान गर्न कठिन बनेको छ ।
यस्तो अवस्थामा फोरेन्सिक विज्ञको सहयोग आवश्यक देखिएको छ । भारत र चीनसहित विभिन्न मुलुकबाट आएका फोरेन्सिक विज्ञले शवको पहिचान, प्रमाण संकलन तथा सम्बन्धित प्राविधिक प्रक्रियामा सहयोग गरिरहेका छन् । सरकारले बाढी प्रभावित क्षेत्रमा खोज तथा उद्धारलाई प्राथमिकतामा राख्दै बेपत्ता व्यक्तिको खोजी जारी राखेको छ । सुरक्षा निकायका टोलीसँगै विदेशी विशेषज्ञ टोली परिचालन भएपछि कठिन भूगोल तथा जोखिमयुक्त संरचनामा खोजी कार्यलाई थप प्रभावकारी बनाउने अपेक्षा गरिएको छ ।
देशहरूबाट प्राप्त सहयोगसँगै संयुक्त राष्ट्रसंघ, विश्व बैंक, एसियाली विकास बैंक र युरोपेली संघजस्ता अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाबाट प्राप्त सहयोगले पनि विपद् व्यवस्थापनमा योगदान पुर्याइरहेको छ । यस्ता संस्थाहरूले तत्कालीन राहतका साथै प्रभावित समुदायको आवश्यकता पहिचान, पुनर्स्थापना तथा विपद् जोखिम न्यूनीकरणका क्षेत्रमा सहयोग गर्न थालेका छन् । बाढीबाट सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना, घर तथा अन्य पूर्वाधारमा ठूलो क्षति पुगेकाले राहतसँगै पुनर्निर्माण र पुनर्स्थापनाका लागि दीर्घकालीन सहयोग आवश्यक पर्ने देखिएको छ । नेपाल सरकारले पनि अन्तर्राष्ट्रिय समुदायबाट प्राप्त सहयोगलाई प्रभावित क्षेत्र र आवश्यकताका आधारमा परिचालन गर्ने प्रयास गरिरहेको छ । ठूलो विपद्का कारण तत्काल उद्धार, राहत, उपचार र शव व्यवस्थापनसँगै विस्थापित परिवारको पुनर्स्थापना तथा क्षतिग्रस्त पूर्वाधार पुनर्निर्माण चुनौतीपूर्ण बनेको छ ।
रसुवाको भोटेकोसी नदीमा भदौ १० गते आएको आकस्मिक तथा विनाशकारी बाढीले ठूलो जनधनको क्षति गरेको छ । बाढीले नदी आसपासका बस्ती, सडक, पुल तथा जलविद्युत् आयोजनासहितका संरचनामा ठूलो क्षति पुर्याएको छ । विपद्मा ठूलो संख्यामा मानिसको ज्यान गएको छ भने हजारौँ मानिस अझै सम्पर्कविहीन रहेको सरकारी विवरणमा उल्लेख छ । बाढीको प्रभाव धेरै क्षेत्रमा फैलिएकाले उद्धार तथा खोजी कार्य अझै चुनौतीपूर्ण बनेको छ । यस विपद्ले नेपालमा मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको समेत ध्यान आकर्षित गरेको छ । छिमेकी तथा मित्रराष्ट्रहरूले तत्काल सहयोग उपलब्ध गराउनुका साथै विशेषज्ञ टोली परिचालन गरेका छन् । राहत सामग्रीदेखि अत्याधुनिक खोज तथा उद्धार प्रविधि र प्राविधिक जनशक्तिसम्मको सहयोग प्राप्त भएपछि नेपालमा जारी उद्धार अभियानलाई थप बल पुगेको छ ।
परराष्ट्र मन्त्रालयले विपद्को जटिलता अझै कायम रहेकाले अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग र ऐक्यबद्धता आवश्यक रहेको जनाएको छ । तत्कालीन राहत र उद्धारसँगै बाढीबाट प्रभावित परिवारको पुनर्स्थापना तथा क्षतिग्रस्त संरचनाको पुनर्निर्माणका लागि आगामी दिनमा पनि अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको सहयोग आवश्यक पर्ने देखिएको छ । नेपालले विपद्को सामना गर्न राष्ट्रिय स्रोत र संयन्त्र परिचालन गरिरहे पनि ठूलो मानवीय र भौतिक क्षतिका कारण अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग अहिले राहतको महत्वपूर्ण आधार बनेको छ । विश्वका विभिन्न मुलुक र संस्थाबाट प्राप्त सहयोगले विपद्मा नेपाल एक्लो नभएको सन्देशसमेत दिएको छ ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार ।
