काठमाडौं । नेपालको राजनीति अहिले गहिरो ध्रुवीकरणको प्रक्रियाबाट गुज्रिरहेको छ। जेनजी विद्रोहको परिणामस्वरूप, पुराना र नयाँ दलहरू बीचको द्वन्द्व र प्रतिस्पर्धा बढ्दै गएको छ। विशेषगरी, आगामी आमनिर्वाचनको तयारीसँगै दलहरू बीच एकताका प्रक्रिया तीव्र भएको छ ।
यस विद्रोहको मुख्य उद्देश्यमा ‘व्यापक पुनर्गठन, नेतृत्व हस्तान्तरण र पुस्तान्तरण’ रहेको थियो र यसले पुराना दलहरूलाई पुनः ध्रुवीकृत हुन विवश बनाएको छ। पहिलो चरणमा माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादीलगायतका दलहरू एकजुट भएर नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) को गठन गरेका थिए । समयक्रमसँगै यस एकतामा थप नयाँ दलहरू पनि सामेल हुँदै गए र अहिले यसको घटक संख्या १७ पुगेको छ।
हालको अवस्था यस्तो छ कि १७ घटक भएको नेकपा अब ठूलो केन्द्रको रूपमा स्थापित भएको छ। मधेशमा पनि समान परिस्थितिहरू देखा परेका छन्। जसपा नेपाल र लोसपा जस्ता दलहरूले एकताका लागि सञ्जाल निर्माण गर्दै छन्। यसका साथै, जसपाको छोडेर आएका नेता र कार्यकर्ताहरू एकीकरणका लागि विभिन्न दलहरूसँग मिल्दै गएका छन्। यसरी, एकीकरणको प्रक्रिया मधेश केन्द्रित दलहरूमा पनि अघि बढिरहेको छ।
आगामी निर्वाचनको मिति नजिकिँदै जाँदा नेपाली कांग्रेस र नेकपा एमालेबीचको चुनावी गठबन्धनका विषयमा पनि छलफल चलिरहेको छ। कांग्रेस र एमालेका शीर्ष नेताहरू सार्वजनिकरूपमा गठबन्धनको आवश्यकता व्यक्त गर्दै आएका छन्। यसप्रकार, आगामी निर्वाचनमा एकजुट भएर जाने रणनीतिमा यी दुई दलका नेताहरूको सहमति देखिन्छ। पुराना दलहरूबीच मात्र नभई नयाँ दलहरूले पनि चुनावी सहकार्यको प्रक्रिया अगाडि बढाएका छन्। यसै क्रममा, २०७९ को निर्वाचनबाट नयाँ दलको रूपमा उदाएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) र काठमाडौँ महानगरका प्रमुख बालेन्द्र साह (बालेन) तथा नवगठित उज्यालो नेपाल पार्टी (उनेपा) मिलेर एक ठाउँमा आएका छन्। रास्वपा र बालेनका बीचको एकता प्रक्रियामा सशक्त साझेदारीको विकास भएको छ।
तिनै पुराना र नयाँ दलहरू एकतामा आउनको प्रमुख कारण ‘देश र जनताको हित’ रहेको उनीहरूले बारम्बार व्यक्त गरेका छन्। नेकपा गठन गर्ने दलहरूबाट पनि यही कुरा दोहोर्याइएको छ, जहाँ नेतृत्व र संगठनको सशक्त समन्वयका लागि पार्टीहरू बीच सहमति भएको छ । रास्वपा र बालेनको सहमति पत्रमा पनि “सामाजिक न्याय, समृद्धि र उदार अर्थतन्त्रको प्रोत्साहन“ गर्ने कुरा उल्लिखित छ। यसैगरी, कुलमान घिसिङको उनेपा पार्टी पनि रास्वपामा विलय भएको छ र यस समन्वयले नेपाली राजनीति मा नयाँ मोड ल्याएको छ। तथापि, विभिन्न राजनीतिक विश्लेषकहरूले यस नयाँ ध्रुवीकरणको आलोचना गरेका छन्। केही विश्लेषकहरू यसलाई चुनावी डर र भविष्यको संकटसँग जोड्दछन्। मुमाराम खनालका अनुसार, पुराना दलका नेताहरूको एकताले आगामी जेलयात्राको सम्भावनाबाट बच्नको लागि गरिएको हो। यसैगरी, देवेश झा पनि यसलाई राजनीतिक संघर्षको परिणामको रूपमा देख्छन्।
विश्लेषक चन्द्रदेव भट्ट भने नयाँ र पुराना दलका बीचको एकतामा युवा र वृद्ध नेतृत्वका आधारमा विभाजन भएकोमा चिन्ता प्रकट गर्छन्। उनी भन्छन्, “यो एकता एजेन्डा र गुणका आधारमा होइन, केवल उमेर समूहको आधारमा भएको छ, जसले नेपाली राजनीतिलाई सही दिशामा जानबाट रोक्न सक्छ।“ समाप्तिमा, यस परिवर्तनले नेपाली राजनीति र आगामी चुनावको परिप्रेक्ष्यमा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्नेछ। समयसँगै, पुराना र नयाँ दलहरूले एकजुट भए पनि तिनको भित्री उद्देश्य र दीर्घकालीन प्रभाव के हुनेछ, यसबारे राजनीतिक विश्लेषकहरू नै सुनिश्चित छैनन्।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकदेखि साभार ।
