काठमाडौं । नेकपा (एमाले)का नेता सुरेन्द्र पाण्डेले पार्टी रूपान्तरणका लागि तीन महत्वपूर्ण प्रस्ताव अघि सार्दै संगठनलाई भविष्यतर्फ उन्मुख, प्रविधिमैत्री र परिणाममुखी बनाउनु पर्ने आवश्यकता औंल्याएका छन्। उनले एमालेले विगतको उपलब्धिमा मात्र निर्भर नभई आगामी चुनौती र सम्भावनालाई ध्यानमा राख्दै आफूलाई पुनःपरिभाषित गर्नुपर्ने बताएका हुन्।
पाण्डेले एमाले पहिलेकै लयमा फर्किने मात्र नभई अझ सशक्त रूपमा उदाउने विश्वास व्यक्त गर्दै त्यसका लागि “इतिहासको ब्याजमा होइन, भविष्यको लगानीमा केन्द्रित हुनुपर्ने” धारणा सार्वजनिक गरेका छन्। उनका अनुसार बदलिँदो राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सन्दर्भमा पार्टीको सोच, संरचना र कार्यशैलीमा परिवर्तन नगरेसम्म दीर्घकालीन सफलता सम्भव छैन।
उनले अबको एमाले केवल राजनीतिक शक्ति मात्र नभई देशका जटिल समस्या समाधान गर्ने ‘विज्ञता र प्रविधि’ सहितको गतिशील संस्थाका रूपमा विकास हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। “अबको एमाले बचाउन र बलियो बनाउन हामीले तीनवटा मुख्य क्षेत्रमा तत्काल काम गर्नुपर्छ,” उनले भने।
पाण्डेको पहिलो प्रस्ताव ‘विज्ञतामा आधारित राजनीति’ हो। उनले परम्परागत शैलीको भाषणमुखी राजनीतिबाट बाहिर निस्केर विषयविज्ञ, अर्थशास्त्री तथा प्राविधिक जनशक्तिसँग सहकार्य गर्नुपर्ने बताएका छन्। देशले भोगिरहेको आर्थिक चुनौती समाधान गर्न वैज्ञानिक र तथ्यमा आधारित योजना आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ। “अब पार्टीले केवल भाषण होइन, विज्ञहरूसँगको सहकार्यमा देशको आर्थिक संकट समाधान गर्ने प्राविधिक रोडम्याप तयार गर्नुपर्छ,” उनले उल्लेख गरेका छन्। यसले नीतिनिर्माणलाई व्यावहारिक, परिणाममुखी र विश्वसनीय बनाउने उनको विश्वास छ।
दोस्रो प्रस्तावका रूपमा उनले ‘डिजिटल मेरिटोक्रेसी’को अवधारणा अघि सारेका छन्। पार्टीभित्र लामो समयदेखि चल्दै आएको व्यक्तिगत पहुँच, नातावाद वा समूहगत प्रभावका आधारमा जिम्मेवारी बाँडफाँट गर्ने प्रथालाई अन्त्य गर्नुपर्ने उनको जोड छ। त्यसको सट्टा आधुनिक प्रविधिको प्रयोग गरी पारदर्शी मूल्यांकन प्रणाली विकास गर्नुपर्ने उनले बताएका छन्। “आधुनिक प्रविधि र पारदर्शी ‘इभ्यालुएसन फ्रेमवर्क’ लागू गर्नुपर्छ, जसले हरेक कार्यकर्ताको क्षमता र योगदानको निष्पक्ष मापन गरोस्,” उनले भनेका छन्। यसले योग्य र सक्षम व्यक्तिलाई अगाडि ल्याउने तथा संगठनभित्र प्रतिस्पर्धात्मक र उत्तरदायी वातावरण सिर्जना गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
तेस्रो प्रस्ताव ‘संरचित पुस्तान्तरण’सँग सम्बन्धित छ। पाण्डेले पार्टीभित्र नयाँ र पुराना पुस्ताबीचको अन्तरलाई सन्तुलित रूपमा व्यवस्थापन गर्न आवश्यक रहेको बताएका छन्। उनका अनुसार नेतृत्व हस्तान्तरण प्राकृतिक रूपमा होइन, योजनाबद्ध र वैज्ञानिक ढंगले हुनुपर्छ। त्यसका लागि ‘को–लिडरसिप’ र ‘मेन्टरसिप’को मोडेल लागू गर्नुपर्ने उनले सुझाएका छन्। “नयाँ पुस्तालाई नेतृत्वमा ल्याउन र अनुभवीहरूको ज्ञान उपयोग गर्न ‘को–लिडरसिप र मेन्टरसिप’को वैज्ञानिक मोडल सुरु गर्नुपर्छ,” उनले भने।
उनका अनुसार यस्तो मोडेलले एकातिर युवा पुस्तालाई अवसर दिनेछ भने अर्कोतिर अनुभवी नेताहरूको अनुभव र ज्ञानलाई निरन्तर उपयोग गर्न सकिनेछ। यसले संगठनभित्र स्थायित्व, निरन्तरता र नवप्रवर्तन तीनै पक्षलाई सन्तुलित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। पाण्डेको प्रस्तावलाई एमालेभित्रको आन्तरिक बहसको सन्दर्भमा पनि अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा पार्टीभित्र नेतृत्व, संगठन संरचना र कार्यशैलीबारे विभिन्न तहमा छलफल हुँदै आएको छ। यस्तो अवस्थामा उनले अघि सारेका अवधारणाहरूले पार्टीभित्र सुधार र रूपान्तरणको बहसलाई थप तीव्र बनाउने देखिन्छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार पाण्डेको ‘विज्ञतामा आधारित राजनीति’ र ‘डिजिटल मेरिटोक्रेसी’ जस्ता अवधारणाले आधुनिक राजनीतिक दलको आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्ने प्रयास गरेको देखिन्छ। विश्वव्यापी रूपमा राजनीतिक दलहरू प्रविधिमैत्री, डेटा–आधारित र नीतिगत दक्षतामा केन्द्रित हुँदै गएका बेला एमालेले पनि त्यही दिशामा अघि बढ्नुपर्ने सन्देश यसमा निहित रहेको उनीहरूको भनाइ छ।
यद्यपि यस्ता प्रस्ताव कार्यान्वयनमा ल्याउन संगठनभित्र व्यापक सहमति, स्पष्ट कार्ययोजना र दृढ राजनीतिक इच्छाशक्ति आवश्यक पर्ने देखिन्छ। विशेषगरी पुरानो संरचना र कार्यशैलीमा अभ्यस्त नेतृत्व तहबाट यस्ता परिवर्तनलाई स्वीकार गराउने चुनौती पनि रहने अनुमान गरिएको छ। पाण्डेले भने परिवर्तन अपरिहार्य भएको भन्दै समयअनुकूल सुधार नगरे पार्टी कमजोर हुने चेतावनी दिएका छन्।
उनका अनुसार भविष्यतर्फ केन्द्रित, प्रविधिमैत्री र दक्षतामा आधारित संगठन निर्माण गर्न सके एमालेले पुनः शक्तिशाली राजनीतिक शक्ति बन्न सक्नेछ। यस प्रस्तावले एमालेभित्र आगामी दिनमा नीति, संरचना र नेतृत्वबारे गहन बहस सुरु हुने संकेत दिएको छ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार।
