काठमाडौं । रसुवास्थित चिलिमे जलविधुत् आयोजनाको सुरुङभित्र फसेकाहरूको उद्धारका लागि टोलीले जोखिमपूर्ण अवस्थामा काम अघि बढाएको छ ।
सुरुङभित्र प्रवेश गरेको उद्धार टोली पावरहाउस क्षेत्रमा पुग्ने प्रयासमा जुटेको छ । सुरुङभित्र करिब २०० मिटर अगाडि रहेको पावरहाउससम्म पुग्न सके त्यहाँ सुरक्षित स्थानमा मानिसहरू रहेको हुनसक्ने आशाका बीच उद्धार प्रयासलाई तीव्रता दिइएको हो । प्रतिनिधि सभा सदस्य तथा इन्जिनियर श्रीराम न्यौपानेका अनुसार उद्धार टोलीले हालसम्म सुरुङभित्र करिब ९० मिटर दूरी पार गरिसकेको छ। अब करिब ११० मिटर दूरी पार गरेपछि पावरहाउस क्षेत्रमा पुग्न सकिने अनुमान गरिएको छ। सुरुङभित्र लेदो, पानी र अन्य अवरोधका कारण उद्धार कार्य चुनौतीपूर्ण भए पनि टोलीले प्राविधिक अध्ययनका आधारमा काम अघि बढाइरहेको छ ।
न्यौपानेका अनुसार चिलिमे आयोजनाको पावरहाउस करिब ६० मिटर लामो, २५ मिटर उचाइ र २० मिटर चौडाइको संरचना हो। यसको माथिल्लो भागमा उद्धारमा महत्वपूर्ण हुनसक्ने खाद्यान्न तथा अन्य आवश्यक सामग्री रहेको जानकारी प्राप्त भएको छ । त्यहाँ चामल, पानी, चिनी, चिया र ठूलो ब्याट्री बैंकसमेत रहेको बताइएको छ । ब्याट्री बैंकका कारण त्यहाँ पर्याप्त समयसम्म बत्तीको व्यवस्था हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ । यही आधारमा उद्धार टोलीले पावरहाउसको माथिल्लो भागलाई सम्भावित सुरक्षित क्षेत्रका रूपमा हेरेको छ । सुरुङको डिजाइन, संरचना, ड्रइङ तथा लेदो मिसिएको पानीको सतहको अवस्थाको प्राविधिक विश्लेषण गर्दा पावरहाउसको माथिल्लो भागमा कम्तीमा दुई मिटरदेखि बढीमा आठ मिटरसम्म खुला स्थान रहेको हुनसक्ने देखिएको न्यौपानेले बताएका छन् ।
पावरहाउसको माथिल्लो भागमा भान्सासहित खानेपानी र खाद्यान्नको व्यवस्था रहेकाले सुरुङभित्र फसेका व्यक्तिहरू त्यहाँसम्म पुग्न सकेको अवस्थामा उनीहरू सुरक्षित हुनसक्ने उद्धार टोलीको विश्वास छ । यही सम्भावनाले उद्धारमा संलग्न टोली तथा प्रभावित परिवारमा आशा जगाएको छ । न्यौपानेले सामाजिक सञ्जालमार्फत सार्वजनिक गरेको जानकारीअनुसार उद्धार टोलीले बुधबारसम्म एक्स्काभेटर पुग्न सक्ने पहुँचमार्ग तयार गर्ने लक्ष्य राखेर काम गरिरहेको छ। अहिलेसम्मको प्रगति सन्तोषजनक रहेको उनको भनाइ छ । सुरुङभित्रको अवस्था, संरचनाको डिजाइन र प्राविधिक पक्षहरूको अध्ययनपछि पावरहाउसको माथिल्लो भाग तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित हुनसक्ने निष्कर्षका आधारमा उद्धार प्रयासलाई निरन्तरता दिइएको हो । उद्धार टोलीका लागि अहिलेको मुख्य चुनौती सुरुङभित्र जमेको लेदो र पानी हटाउँदै अगाडि बढ्नु हो । बाढी तथा पहिरोका कारण सुरुङभित्र प्रवेश गर्ने मार्ग अवरुद्ध भएपछि उद्धार कार्य कठिन बनेको छ । सामान्य अवस्थामा सहज रूपमा पुग्न सकिने संरचना अहिले लेदो, माटो र पानीले भरिएपछि उद्धारकर्मीले अत्यन्त सावधानीपूर्वक काम गर्नुपरेको छ ।
उद्धारका लागि सुरुङभित्र प्रवेश गर्ने टोलीले एकातिर अवरोध हटाउँदै अगाडि बढ्नुपर्ने र अर्कोतिर सुरुङको संरचनात्मक सुरक्षालाई पनि ध्यान दिनुपर्ने अवस्था छ । हतारमा काम गर्दा थप जोखिम उत्पन्न हुनसक्ने भएकाले प्राविधिक पक्षको मूल्यांकन गर्दै उद्धार अघि बढाइएको बताइएको छ । पावरहाउससम्म पुग्न सकिएमा उद्धार अभियानले महत्वपूर्ण सफलता हासिल गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । विशेषगरी पावरहाउसको माथिल्लो भागमा केही खुला स्थान रहेको र त्यहाँ खाद्यान्न तथा पानी उपलब्ध रहेको सूचनाले उद्धार टोलीलाई थप उत्साहित बनाएको छ। सुरुङभित्र रहेका व्यक्तिहरू त्यही क्षेत्रमा पुगेका भए उनीहरूलाई जीवितै उद्धार गर्न सकिने सम्भावना रहेको न्यौपानेको दाबी छ ।
तर पावरहाउसमा सुरक्षित स्थान रहेको सम्भावनालाई उद्धार टोलीले आशाजनक संकेतका रूपमा लिए पनि त्यहाँ मानिसहरू वास्तवमै पुगेका छन् भन्ने कुरा भने उद्धार टोलीले प्रत्यक्ष पुष्टि गरिसकेको छैन । त्यसैले अहिलेको प्राथमिकता कुनै पनि हालतमा पावरहाउसको माथिल्लो भागसम्म पुगेर वास्तविक अवस्था पत्ता लगाउनु हो । उद्धार टोलीले सुरुङको अवस्थाका आधारमा विभिन्न सम्भावनाको विश्लेषण गरिरहेको छ। सुरुङभित्र पानीको सतह, हावाको आवतजावत, तापक्रम, लेदोको मात्रा र संरचनाको अवस्थाले उद्धारको गति तथा फसेकाहरूको सुरक्षामा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने भएकाले प्रत्येक चरणमा प्राविधिक मूल्यांकन आवश्यक रहेको बताइएको छ । सुरुङभित्र मानिसहरू कति समयसम्म जीवित रहन सक्छन् भन्ने प्रश्न अहिले सबैभन्दा महत्वपूर्ण बनेको छ । उद्धारमा संलग्न प्राविधिकहरूका अनुसार व्यक्ति सुरक्षित स्थानमा रहेको, पर्याप्त पानी उपलब्ध भएको र शारीरिक गतिविधि न्यून राखेर ऊर्जा बचत गर्न सकेको अवस्थामा खाना अभावका बाबजुद पनि केही समयसम्म शरीरमा सञ्चित ऊर्जाका आधारमा बाँच्न सकिन्छ ।
मानिसको शरीरले खाना नपाउँदा सुरुमा सञ्चित ग्लुकोज प्रयोग गर्छ। त्यसपछि शरीरले ऊर्जा प्राप्त गर्न बोसो र अन्य सञ्चित स्रोत प्रयोग गर्न थाल्छ। त्यसैले पानी उपलब्ध रहेको र अन्य स्वास्थ्य जोखिम नभएको अवस्थामा खाना नखाई पनि मानिस केही समय बाँच्न सक्ने चिकित्सकीय आधार छ । तर यसलाई सबै अवस्थामा समान रूपमा लागू गर्न नसकिने विज्ञहरूको भनाइ छ । सुरुङभित्र फसेका व्यक्तिको जीवन अवधि निर्धारण गर्ने सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्षमध्ये पानीपछि हावाको अवस्था हो। बन्द स्थानमा अक्सिजनको मात्रा क्रमशः घट्दै जाने र मानिसले श्वास फेर्दा तथा अन्य जैविक प्रक्रियाबाट कार्बनडाइअक्साइडको मात्रा बढ्दै जाने भएकाले लामो समयसम्म हावा नवीकरण हुन नसके गम्भीर जोखिम उत्पन्न हुन सक्छ ।
अक्सिजनको मात्रा घटेर कार्बनडाइअक्साइड बढ्दै गएमा मानिसलाई टाउको दुख्ने, चक्कर लाग्ने, कमजोरी महसुस हुने, सास फेर्न कठिन हुने तथा क्रमशः अचेत हुने अवस्था आउन सक्छ। अवस्था अझ बिग्रिएमा मृत्युको जोखिमसमेत हुन्छ । त्यसैले सुरुङभित्र सुरक्षित स्थान र पानी मात्रै पर्याप्त हुँदैन, हावाको गुणस्तर पनि जीवन र मृत्युबीचको निर्णायक पक्ष बन्न सक्छ । त्यस्तै सुरुङभित्रको तापक्रमले पनि ठूलो भूमिका खेल्छ । अत्यधिक चिसो वा गर्मी भएमा शरीरमा थप ऊर्जा खर्च हुन्छ र निर्जलीकरण तथा अन्य स्वास्थ्य समस्या बढ्न सक्छ। घाइते व्यक्ति भएमा अवस्था अझ जटिल हुन सक्छ। त्यसैले सुरुङभित्र फसेका व्यक्तिहरूको वास्तविक अवस्था पत्ता लगाउन उद्धार टोली पावरहाउससम्म पुग्न आवश्यक रहेको हो ।
विश्वका विभिन्न दुर्घटनामा मानिसहरू लामो समयसम्म सुरुङ, भग्नावशेष वा अन्य बन्द संरचनाभित्र जीवित रहेको उदाहरण भेटिन्छ। कतिपय अवस्थामा मानिसहरू दुई साताभन्दा बढी समयसम्म पनि कठिन परिस्थितिमा बाँचेका छन् । केही असाधारण घटनामा त्योभन्दा लामो समयसम्म बाँच्ने उदाहरणसमेत छन् । तर त्यस्ता घटनालाई सामान्य अवस्थाको मापदण्ड मान्न भने नसकिने विज्ञहरूको भनाइ छ । कुनै व्यक्ति कति दिनसम्म जीवित रहन सक्छ भन्ने कुरा उसको स्वास्थ्य अवस्था, पानीको उपलब्धता, हावाको गुणस्तर, तापक्रम, चोटपटक, मानसिक अवस्था, उपलब्ध खाद्यान्न र शारीरिक गतिविधिमा निर्भर हुन्छ । विशेषगरी पानीको अभाव भएमा शरीरमा निर्जलीकरण छिटो हुने भएकाले खाना नखाएको अवस्थाभन्दा पानी नपाएको अवस्था धेरै छिटो घातक बन्न सक्छ ।
चिलिमे आयोजनाको सुरुङमा भने पावरहाउसको माथिल्लो भागमा पानी र खाद्यान्न रहेको जानकारी प्राप्त भएको कारण उद्धार टोलीले त्यहाँ मानिसहरू पुगेको अवस्थामा उनीहरूलाई केही समय सुरक्षित रहन सक्ने सम्भावना देखेको छ । ठूलो ब्याट्री बैंक रहेकाले प्रकाशको व्यवस्था हुनसक्ने अनुमानले पनि त्यहाँको सम्भावित अवस्थाबारे केही आशावादी आधार दिएको छ । तर उद्धार टोलीले पावरहाउस क्षेत्रमा प्रत्यक्ष सम्पर्क स्थापित नगरेसम्म त्यहाँको वास्तविक अवस्था यकिन गर्न सकिने छैन। सुरुङभित्रको अवरोध हटाउँदै टोली अगाडि बढिरहेको छ र एक्स्काभेटर पुग्ने पहुँचमार्ग निर्माणलाई पनि समानान्तर रूपमा अघि बढाइएको छ । न्यौपानेले सुरुङको डिजाइन र प्राविधिक विश्लेषणका आधारमा पावरहाउसको माथिल्लो भाग सुरक्षित स्थान हुनसक्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन् । यही सम्भावनालाई आधार बनाएर उद्धार टोली अहिले सुरक्षित, सफल र जीवित उद्धारको लक्ष्यमा केन्द्रित छ ।
बुधबारसम्म एक्स्काभेटरको पहुँच पुर्याउने लक्ष्य पूरा भएमा सुरुङभित्रको अवरोध हटाउने काम थप तीव्र बनाउन सकिने अपेक्षा गरिएको छ । त्यसपछि पावरहाउसतर्फको पहुँच सहज हुने र सम्भावित रूपमा त्यहाँ रहेका व्यक्तिसम्म प्रत्यक्ष पुग्न सकिने आशा गरिएको छ । अहिले चिलिमे जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङ बाहिर फसेका व्यक्तिका परिवार, आफन्त तथा स्थानीयवासी उद्धार टोलीको प्रगतिलाई आशाका साथ हेरिरहेका छन् । हरेक मिटर सुरुङ पार हुँदै जाँदा उनीहरूमा जीवित उद्धारको आशा थप बलियो बन्दै गएको छ । उद्धार टोलीका लागि पनि यो केवल प्राविधिक चुनौती मात्र नभई समयसँगको दौड बनेको छ । सुरुङभित्र रहेका व्यक्तिहरूको अवस्था अज्ञात रहेकाले हरेक क्षण महत्वपूर्ण छ । त्यसैले प्राविधिक सुरक्षालाई कायम राख्दै सकेसम्म छिटो पावरहाउससम्म पुग्ने प्रयास भइरहेको छ ।
अबको मुख्य लक्ष्य करिब २०० मिटर अगाडि रहेको पावरहाउससम्म पुग्नु हो । हालसम्म ९० मिटर दूरी पार भइसकेकाले बाँकी दूरी पनि पार गर्दै वास्तविक अवस्था पत्ता लगाउने तयारी भइरहेको छ । पावरहाउसको माथिल्लो भागमा अनुमान गरिएजस्तै खुला र सुरक्षित स्थान भेटिएमा त्यसले उद्धार अभियानलाई निर्णायक मोडमा पुर्याउनेछ । उद्धार टोली अहिले यही आशामा काम गरिरहेको छ—सुरुङभित्र सुरक्षित स्थानमा पुगेका मानिसहरूलाई भेट्ने, उनीहरूको अवस्था जाँच गर्ने र सकेसम्म सबैलाई जीवितै बाहिर निकाल्ने । त्यसका लागि सुरुङको प्रत्येक अवरोध हटाउँदै टोली अगाडि बढिरहेको छ र चिलिमे आयोजनाबाट आउने अर्को सूचनाले फसेकाहरूका परिवारमा ठूलो आशा जगाउने अपेक्षा गरिएको छ ।
प्रक्षेपण राष्ट्रयि दैनकिबाट साभार ।
