काठमाडौं । अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले भारतमा दिएको अभिव्यक्तिलाई लिएर नेपाली राजनीतिमा विवाद उत्पन्न भएको छ ।
नेपालमा भारतविरोधी भावनासँग जोडिएको राष्ट्रवादको युग समाप्त भएको भन्ने उनको टिप्पणीप्रति राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) का नेता तथा पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री कमल थापा र नेकपा एमालेका नेता गोकुल बाँस्कोटाले आपत्ति जनाएका छन् । उनीहरूले वाग्लेको अभिव्यक्तिले नेपालको राष्ट्रियता र राष्ट्रिय हितसम्बन्धी विषयलाई कमजोर रूपमा प्रस्तुत गरेको टिप्पणी गरेका छन् ।
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का उपसभापतिसमेत रहेका अर्थमन्त्री वाग्लेले कात्तिक ६ गते भारतमा आयोजित ‘एनडीटीभी वर्ल्ड समिट २०२६’ मा सम्बोधन गर्ने क्रममा नेपाल र भारतबीचको सम्बन्धबारे धारणा राखेका थिए । उनले दुई देशबीच गहिरो ऐतिहासिक, सांस्कृतिक तथा भौगोलिक सम्बन्ध रहेको उल्लेख गर्दै नेपालमा भारतविरोधी भावनासँग जोडेर राष्ट्रवादलाई हेर्ने प्रवृत्तिको युग सकिएको बताएका थिए । सम्बोधनका क्रममा वाग्लेले नेपाल र भारतबीचको सम्बन्ध निकै गहिरो रहेको र दुई देशबीच कहिलेकाहीँ समस्या उत्पन्न भए पनि आपसी सम्बन्ध बलियो रहेको बताएका थिए ।
भारतसँग नेपालको सम्बन्ध अन्य देशसँगको सम्बन्धभन्दा विशिष्ट रहेको उल्लेख गर्दै उनले नेपाल र भारतबीचको सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउनुपर्नेमा जोड दिएका थिए । ‘भारत र नेपालबीचको सम्बन्ध निकै गहिरो छ। कहिलेकाहीँ समस्या आउँछन्, तर हामी एकअर्कासँग दृढ रूपमा जोडिएका छौँ,’ वाग्लेले भनेका थिए, ‘भारतसँगको जस्तो सम्बन्ध विश्वका अन्य कुनै पनि देशसँग नेपालको छैन।
कुनै समय राष्ट्रवादलाई भारतविरोधी भावनासँग जोडेर हेर्ने गरिन्थ्यो। तर, त्यो युग अब सकिएको छ ।’ उनले नेपाल र भारतबीच भौगोलिक निकटता मात्र नभई गहिरो सांस्कृतिक सम्बन्धसमेत रहेको बताएका थिए। नेपालमा नयाँ नेतृत्वले भारतसँगको सम्बन्धलाई थप बलियो बनाउन चाहेको उल्लेख गर्दै वाग्लेले आपसी सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने सरकारको चाहना व्यक्त गरेका थिए । तर, उनको यही अभिव्यक्तिलाई लिएर राजनीतिक वृत्तमा आलोचना सुरु भएको छ। पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री थापाले वाग्लेको टिप्पणीलाई आपत्तिजनक भन्दै नेपाली राष्ट्रियताको अवमूल्यन भएको आरोप लगाएका छन्।
सामाजिक सञ्जालमार्फत आफ्नो धारणा सार्वजनिक गर्दै उनले नेपालको राष्ट्रवाद कुनै मुलुकविशेषको विरोधमा आधारित नरहेको स्पष्ट पारेका छन । थापाका अनुसार नेपालको राष्ट्रियता देशको सार्वभौमिकता, स्वतन्त्रता र नेपाली जनताको हितको संरक्षणमा केन्द्रित छ। विदेशी मञ्चमा पुगेर भारतविरोधी राष्ट्रवादको युग सकिएको भन्नुले राष्ट्रिय सरोकारका विषयलाई कमजोर बनाउने उनको तर्क छ । उनले नेपालको राष्ट्रिय भावनालाई सीमित समूहको धारणाका आधारमा मूल्याङ्कन गर्नु उचित नहुने पनि बताएका छन् । थापाले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्, ‘नेपाल–भारत सम्बन्धका सन्दर्भमा डा. स्वर्णिम वाग्लेले हालै दिल्लीमा दिनुभएको अभिव्यक्ति आपत्तिजनक मात्र नभई नेपाली राष्ट्रियतामाथिको ठाडो अवमूल्यन हो। नेपालको राष्ट्रवाद कहिल्यै पनि कुनै मुलुकविशेषको विरोधमा टिकेको छैन।’
उनले सानो समूहका केही अपवादमूलक धारणालाई आधार बनाएर सिङ्गो देशको राष्ट्रिय भावनालाई संकुचित रूपमा प्रस्तुत गर्नु गलत दृष्टिकोण भएको बताएका छन्। नेपालले भारतसँग समानता र पारस्परिक सम्मानमा आधारित सम्बन्ध चाहेको उल्लेख गर्दै थापाले दुई देशबीच देखिने सीमा, डुबान र नाकाबन्दीजस्ता विवादित विषयमा आवाज उठाउनु भारतविरोधी गतिविधि नभई राष्ट्रिय हितको पक्षमा बोल्नु भएको तर्क गरेका छन् । ‘हामी भारतसँग समानता र सम्मानजनक सम्बन्ध चाहन्छौँ, तर सीमा मिचिनु, डुबान हुनु वा नाकाबन्दीजस्ता ज्यादतीविरुद्ध बोल्नु भारतविरोध होइन, राष्ट्रप्रतिको अविभाज्य निष्ठा हो,’ थापाले आफ्नो प्रतिक्रियामा भनेका छन्। उनले राष्ट्रिय हितका विषयमा उठ्ने आवाजलाई अब असान्दर्भिक मान्न खोजिएको हो कि भन्ने प्रश्नसमेत गरेका छन् । थापाले वाग्लेको अभिव्यक्तिलाई उनले विगतमा अघि सारेको भनिएको ‘मुनरो डक्ट्रिन’सँग जोडेर पनि प्रश्न उठाएका छन् । उक्त अभिव्यक्ति सोही अवधारणाको प्रभावमा आएको हो कि भन्दै उनले जिम्मेवार पदमा रहेका व्यक्तिले यसबारे जवाफ दिनुपर्ने बताएका छन्। साथै, वाग्लेको भनाइ सरकारको आधिकारिक धारणा हो वा उनको व्यक्तिगत अभिव्यक्ति मात्रै हो भन्ने विषय स्पष्ट पार्नुपर्ने उनको माग छ । यसैबीच, नेकपा एमालेका नेता गोकुल बाँस्कोटाले पनि अर्थमन्त्री वाग्लेको अभिव्यक्तिको कडा आलोचना गरेका छन् ।
सामाजिक सञ्जालमा प्रतिक्रिया दिँदै उनले वाग्लेको भनाइलाई ‘बौद्धिक ज्ञानको टाट पल्टाई’ को संज्ञा दिएका छन् । उनले नेपाली राष्ट्रवादलाई भारतको विरोधसँग जोडेर त्यसको युग समाप्त भएको बताउने तर्कलाई राजनीतिक, कूटनीतिक र ऐतिहासिक दृष्टिले गलत भएको टिप्पणी गरेका छन् । बाँस्कोटाले वाग्लेको अभिव्यक्तिप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै नेपाली राष्ट्रवादको अर्थलाई भारतविरोधी भावनामा सीमित गरेर बुझ्न नहुने बताएका छन् । उनको प्रतिक्रियामा राष्ट्रिय हित र राष्ट्रवादसम्बन्धी विषयमा अर्थमन्त्रीले दिएको अभिव्यक्तिप्रति असहमति व्यक्त गरिएको छ ।
वाग्लेको अभिव्यक्तिलाई लिएर थापा र बाँस्कोटाले फरक–फरक शब्दमा आलोचना गरे पनि दुवैले राष्ट्रियता र राष्ट्रिय हितका विषयमा नेपालको दृष्टिकोण स्पष्ट हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन् । उनीहरूको प्रतिक्रियाले नेपाल–भारत सम्बन्धलाई सुदृढ बनाउने प्रयाससँगै राष्ट्रिय स्वाधीनता र सार्वभौमिकताका विषयलाई कसरी प्रस्तुत गर्ने भन्ने बहसलाई पुनः सतहमा ल्याएको छ । नेपाल र भारतबीच खुला सीमा, सांस्कृतिक निकटता, व्यापार तथा जनस्तरको सम्बन्धका कारण द्विपक्षीय सम्बन्धलाई महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। यद्यपि, दुई देशबीच सीमा विवाद, डुबान र विगतका नाकाबन्दीजस्ता विषयले समय–समयमा असन्तुष्टि पनि सिर्जना गर्दै आएका छन्। यस्तो अवस्थामा सम्बन्ध सुधारको पहल र राष्ट्रिय हितको संरक्षण दुवै विषयलाई कसरी सन्तुलित रूपमा अघि बढाउने भन्ने प्रश्न राजनीतिक बहसको केन्द्रमा रहने गरेको छ । एमाले नेता गोकुल बाँस्कोटाले पनि अर्थमन्त्री वाग्लेको अभिव्यक्तिको तीव्र विरोध गरेका छन्।
सामाजिक सञ्जालमा उनले वाग्लेको अभिव्यक्तिलाई ‘बौद्धिक ज्ञानको टाट पल्टाई’ भन्दै आलोचना गरेका छन् । ‘अर्थमन्त्री वाग्ले जब भारत पुग्छन्, तब नेपाल राष्ट्रविरुद्ध छाद्छन्,’ बाँस्कोटाले भनेका छन्, ‘नेपाली राष्ट्रवाद भनेको भारतको विरोध हो, त्यो अब रहेन भन्ने भाष्य नै राष्ट्रवाद र राष्ट्रियहित सम्बन्धि राजनीतिक, कूटनीतिक, ऐतिहासिक रुपपा आफ्नै बौद्धिक ज्ञानको टाट पल्टाई हो।’
अर्थमन्त्री वाग्लेले भारतसँगको सम्बन्धलाई थप मजबुत बनाउने सन्दर्भमा दिएको अभिव्यक्तिलाई थापा र बाँस्कोटाले आलोचना गरेपछि यस विषयमा राजनीतिक बहस थप चर्किएको छ । वाग्लेको भनाइ सरकारको आधिकारिक दृष्टिकोण हो वा उनको सम्बोधनको सन्दर्भमा व्यक्त गरिएको धारणा मात्रै हो भन्ने विषयमा भने प्रस्तुत सामग्रीमा सरकारको छुट्टै प्रतिक्रिया उल्लेख छैन ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकदेखि साभार ।
