नेपालका सार्वजनिक विश्वविद्यालयहरू प्रायः दलीय राजनीति, शैक्षिक क्यालेन्डरको अनिश्चितता, जनशक्ति पलायन र घट्दो विद्यार्थी संख्या जस्ता गम्भीर चुनौतीहरूसँग जुधिरहेका छन् ।
देशभित्रका होनहार युवाहरू अध्ययनका लागि वैदेशिक रोजगारी वा विदेशी विश्वविद्यालयतर्फ आकर्षित भइरहेको वर्तमान अवस्थामा चितवनस्थित कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालयले एउटा आशालाग्दो र दुरगामी कदम अघि बढाएको छ ।
विश्वविद्यालयले स्नातक तहका विभिन्न विषयमा विदेशी विद्यार्थीहरूलाई औपचारिक रूपमै भर्ना लिएर अध्ययन–अनुसन्धान गराउने गरी अन्तिम तयारी सुरु गरेको समाचारले नेपालको उच्च शिक्षा क्षेत्रमा नयाँ उत्साह थपेको छ । नीतिगत निर्णय र तयारी पूरा गरी यहीँ हप्ता भर्ना आह्वान गर्ने तयारीमा जुट्नुले नेपाली विश्वविद्यालयहरूलाई पनि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रतिस्पर्धी बनाउन सकिन्छ भन्ने दरिलो सन्देश दिएको छ ।
विश्वविद्यालयका योजना निर्देशक रामहरि तिमिल्सिनाले औँल्याएजस्तै विश्वभरका जुनसुकै विश्वविद्यालयको अन्तर्राष्ट्रिय स्तर निर्धारण गर्नका लागि त्यहाँ अध्ययनरत विदेशी विद्यार्थीहरूको उपस्थिति एउटा अति महत्वपूर्ण मापदण्ड मानिन्छ । अहिलेसम्म नेपालका कृषि तथा वन विज्ञान सम्बन्धी संस्थाहरूले अल्पकालीन अनुसन्धान वा सीप विकासका कक्षामा मात्र विदेशीहरूलाई सहभागी गराउने गरेका थिए । तर कृषि, वन विज्ञान, पशु चिकित्सा तथा मत्स्य विज्ञान जस्ता व्यावहारिक र प्राविधिक स्नातक कार्यक्रममै उपाधि प्राप्त गर्ने गरी विदेशी विद्यार्थी भर्ना लिने निर्णय गर्नु स्वागतयोग्य छ । यसले विश्वविद्यालयको साख र पहिचानलाई विश्वभर फैलाउन मद्दत पुर्याउनेछ ।
नेपाली विश्वविद्यालयहरूलाई केवल स्वदेशी विद्यार्थीको थलो मात्र नबनाई अन्तर्राष्ट्रिय ज्ञान, अनुसन्धान र संस्कृतिको आदानप्रदान गर्ने केन्द्रका रूपमा रूपान्तरण गर्नु आजको आवश्यकता हो । नेपाल जैविक विविधता, विशिष्ट भौगोलिक संरचना र कृषि–जलवायुका दृष्टिले अध्ययन र अनुसन्धानका लागि जीवित प्रयोगशाला हो । यहाँको कृषि प्रणाली, जडीबुटी, वन संरक्षण, रैथाने जीवजन्तु र मत्स्य पालनसम्बन्धी अध्ययनमा वैदेशिक अनुसन्धानकर्ता तथा विद्यार्थीहरूको सधैँ चासो रहँदै आएको छ । यस्तो प्राकृतिक अवसरलाई अवसरकै रूपमा उपयोग गर्दै कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालयले विदेशी विद्यार्थीका लागि ढोका खोल्नुले अध्ययन–अनुसन्धानको गुणस्तरमा गुणात्मक अभिवृद्धि ल्याउनेछ ।
स्वदेशी र विदेशी विद्यार्थीहरूले एउटै कक्षाकोठा र प्रयोगशालामा बसेर अध्ययन गर्दा अन्तरसांस्कृतिक ज्ञान र नवीन विचारहरूको आदानप्रदान हुनेछ, जसले नेपाली विद्यार्थीहरूको बौद्धिक दायरालाई समेत फराकिलो बनाउनेछ ।
विदेशी विद्यार्थी आकर्षित गर्ने र भर्ना लिने कुरा केवल भर्ना खुलाउने घोषणामा मात्र सीमित हुनु हुँदैन । यसका लागि विश्वविद्यालयले भौतिक, प्रशासनिक र शैक्षिक वातावरणमा व्यापक सुधार गर्नुपर्ने हुन्छ । भर्ना संख्या र शुल्क तोक्ने जस्ता प्रारम्भिक निर्णयहरूसँगै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको पाठ्यक्रम, आधुनिक प्रयोगशाला, दक्ष र अंग्रेजी माध्यममा सहज रूपमा अध्यापन गराउन सक्ने जनशक्ति तथा व्यवस्थित आवासको सुविधा अपरिहार्य हुन्छ । यसका साथै विदेशी विद्यार्थीहरूका लागि भिसा प्रक्रिया, प्रशासनिक सहजीकरण र सुरक्षाको प्रत्याभूति दिलाउन सरकारका सम्बद्ध निकायहरूसँगको समन्वय उत्तिकै आवश्यक छ ।
अन्तर्राष्ट्रियकरणको प्रयासलाई दिगो बनाउन विश्वविद्यालयले प्रशासनिक ढिलासुस्ती र शैक्षिक हड्ताल जस्ता पुरानै रोगहरूबाट आफूलाई पूर्णरूपमा मुक्त राख्नुपर्छ । निश्चित शैक्षिक क्यालेन्डरको कडाइका साथ पालना, पारदर्शी मूल्यांकन प्रणाली र अनुसन्धानको वातावरण तयार गर्न सकिएमा मात्रै विदेशी विद्यार्थीहरूले नेपाललाई अध्ययनको गन्तव्य बनाउनेछन् ।
कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालयले अघि बढाएको अन्तर्राष्ट्रियकरणको पहल नेपालका अन्य विश्वविद्यालयहरूका लागि पनि प्रेरक अनुकरणीय दृष्टान्त बन्नुपर्छ । उच्च शिक्षालाई वैदेशिक मुद्रा आर्जन र ज्ञान आदानप्रदानको माध्यम बनाउन सकिने सम्भावनालाई विश्वविद्यालय नेतृत्व र सरकारले पूर्ण प्रतिबद्धताका साथ कार्यान्वयनमा ल्याउनुपर्छ । नीतिगत अस्पष्टताहरूलाई तत्काल सुल्झाउँदै गुणस्तरीय शिक्षा र अनुसन्धानलाई केन्द्रमा राखेर अभियानलाई सफल बनाउन सकेमा मात्रै नेपाललाई एशियाकै एउटा आकर्षक शैक्षिक केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्न सकिने देखिन्छ ।
मिति २०८३ साउन १० गतेको सम्पादकीय प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार ।
