काठमाडौं । भृकुटीमण्डपमा आज मंगलबारदेखि सुरु हुने नाडा अटो शो २०२६ केवल नयाँ गाडी, मोटरसाइकल र प्रविधि प्रदर्शन गर्ने अर्को अटोमोबाइल प्रदर्शनी मात्र होइन ।
यो नेपालको अटोमोबाइल क्षेत्रले पार गरेको करिब पाँच दशक लामो यात्राको एउटा विशेष संस्करण हो । नाडा अटोमोबाइल्स एसोसिएसन अफ नेपाल स्थापना भएको दुई वर्षपछि, सन् १९७७ मा नेपालभर वर्षभरिमा जम्मा ८०१ वटा नयाँ सवारीसाधन दर्ता भएका थिए । आज देशमा करिब ५५ लाख सवारीसाधन दर्ता छन् । नयाँ सवारी दर्तामध्ये करिब ८४ प्रतिशत हिस्सा मोटरसाइकलको छ । यो तथ्यांकले सामान्य नेपालीको दैनिक आवागमनको वास्तविकता र नेपालको अटोमोबाइल बजार कसरी विस्तार भयो भन्ने स्पष्ट देखाउँछ ।
यी दुई अंक ८०१ र ५५ लाखको बीचमा करिब पाँच दशकको यात्रा छ । यो परिवर्तन कुनै एउटै योजना वा नीतिको परिणाम मात्र होइन । सवारी आयात, बिक्री, मर्मत, वित्त, बिमा, पार्टपुर्जा, प्राविधिक जनशक्ति र सरकारी नीतिबीच विस्तारै विकसित हुँदै गएको एउटा ठूलो औद्योगिक संरचनाको परिणाम हो । पछिल्ला पाँच आर्थिक वर्षमा नेपालले करिब ४७० अर्ब रुपैयाँबराबरका सवारीसाधन तथा सम्बन्धित सामग्री आयात गरेको छ । यसबाट राज्यले करिब ३५१ अर्ब रुपैयाँ भन्सार राजस्व संकलन गरेको छ । पछिल्लो एक आर्थिक वर्षमा मात्रै यस क्षेत्रले ७५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी राजस्व बुझाएको छ ।
नेपालको अर्थतन्त्रमा यति ठूलो योगदान पुर्याउने क्षेत्रमध्ये अटोमोबाइल पनि एक हो । तर, यसलाई अझै धेरैजसो अवस्थामा उद्योगभन्दा उपभोगसँग जोडेर हेर्ने गरिएको छ । जबकि अटोमोबाइल क्षेत्रको प्रभाव सवारी बिक्रीमा मात्र सीमित छैन । हरेक प्रदेशसम्म फैलिएको डिलर सञ्जाल, पार्टपुर्जा तथा बिक्रीपछिको आपूर्ति शृंखला, हजारौँ तालिमप्राप्त मेकानिक र सर्भिस प्राविधिक, सवारी खरिदलाई सहज बनाउने अटो फाइनान्स, आमबजारसम्म पुगेको सवारी बिमा तथा उत्सर्जन, सुरक्षा र करसम्बन्धी नीतिमा सरकारसँग हुने निरन्तर संवादले यो क्षेत्रलाई एउटा विस्तृत आर्थिक संरचनाका रूपमा विकास गरेको छ । यीमध्ये कुनै पनि संरचना एकैपटक बनेको होइन । त्यसका लागि दशकौँको समय लागेको छ ।
यही कारण भोलिदेखि सुरु हुने नाडा अटो शो २०२६ विशेष छ । यो नाडाको स्वर्ण जयन्ती संस्करण हो, जसले विगतको आयातमुखी अटोमोबाइल बजार र भविष्यमा विस्तार हुँदै गएको स्वदेशी उत्पादनबीचको संक्रमणलाई एउटै प्रदर्शनीमा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गर्दैछ । यस वर्षको संस्करणको एउटा फरक आकर्षण ‘मेड इन नेपाल, मेड फर नेपाल’ प्याभिलियन हो । यसमा नेपालभित्रै उत्पादन वा एसेम्बल गरिएका सवारीसाधन तथा अटोमोबाइलसम्बन्धी सामग्री प्रदर्शन गरिनेछ । करिब आठ नेपाली उत्पादकको सहभागिता रहने अपेक्षा गरिएको छ, जसमा विद्युतीय मोटरसाइकल, अटोमोटिभ ब्याट्री, ल्युब्रिकेन्ट तथा हेलमेट उत्पादकहरू समावेश छन् ।
यात्री, एसियन ब्याट्रिज, कोहिनूर प्लास्टिक इन्डस्ट्रिज, नेपाल ल्युब आयल तथा पूर्वाञ्चल ल्युब आयललगायत नेपाली कम्पनी यस अवधारणासँग जोडिएका छन् । यद्यपि, सहभागीको अन्तिम सूची नाडा सचिवालयबाट पुष्टि हुन बाँकी छ । करिब दुईसय स्टल रहने प्रदर्शनीमा स्वदेशी उत्पादनको हिस्सा अझै सानो छ । त्यसैले नेपाललाई अटोमोबाइल उत्पादन गर्ने देशका रूपमा चित्रण गर्नु यथार्थपरक हुनेछैन । नेपाल अझै मुख्यतः सवारीसाधन आयात गर्ने बजार हो । तर, नाडाको करिब पाँच दशक लामो यात्रामा पहिलोपटक एउटा महत्त्वपूर्ण परिवर्तन भने देखिन थालेको छ – नेपालले केही अटोमोटिभ उत्पादन गर्न थालेको छ । अर्थात्, लामो समयसम्म आयातित सवारी र सामग्रीको बजारमा सीमित रहेको देशले अहिले आफ्नै उत्पादनलाई पनि प्रदर्शनीको फ्लोरमा आयातित ब्रान्डहरूसँगै राख्न थालेको छ । यही परिवर्तनलाई यस वर्षको स्वर्ण जयन्ती संस्करणको एउटा महत्त्वपूर्ण सन्देशका रूपमा हेरिएको छ ।
यससँगै नाडा अटो शोमा निरन्तरताको कथा पनि छ । सुजुकी र टाटा जस्ता ब्रान्ड दशकौँदेखि नेपाली सडक र बजारको हिस्सा बनेका छन् । कतिपय अवस्थामा एउटै परिवारका तीन पुस्ताले एउटै ब्रान्ड वा डिलरबाट सवारी खरिद गरेको इतिहास समेत छ । यसले नेपालको अटोमोबाइल बजारमा ब्रान्ड, डिलर र ग्राहकबीच बनेको दीर्घकालीन सम्बन्धलाई देखाउँछ । नाडाका अध्यक्ष सुरेन्द्रकुमार उप्रेतीले नेपाल अब गाडी आयात गर्ने देशमा मात्र सीमित नरहेको र विस्तारै आत्मनिर्भरता तथा स्वदेशी उद्योगतर्फ अघि बढिरहेको सन्देश दिन खोजिएको बताएका छन् ।
५० वर्षअघि नाडा नेपालमा गाडी भित्र्याउने व्यवसायीहरूको प्रतिनिधित्व गर्ने संगठनका रूपमा स्थापित भएको थियो । आज यसको दायरा फराकिलो भएको छ । यसले सवारी आयात गर्ने, एसेम्बल गर्ने, वित्त उपलब्ध गराउने, बिमा गर्ने, मर्मत तथा सर्भिस गर्ने, पार्टपुर्जा आपूर्ति गर्ने र क्रमशः स्वदेशमै उत्पादन गर्न थालेका व्यवसायीको प्रतिनिधित्व गर्ने संरचनाका रूपमा आफूलाई विस्तार गरेको छ । त्यसैले नाडा अटो शो २०२६ को विशेषता केवल स्वर्ण जयन्तीमा सीमित छैन । यसको वास्तविक विशेषता नेपालको अटोमोबाइल क्षेत्र आफैँ परिवर्तन भएको अवस्थामा आयोजना हुन लागेको हो ।
सन् १९७७ मा वर्षभरिमा ८०१ नयाँ सवारी दर्ता हुने देश आज ५५ लाखभन्दा बढी सवारीसाधनको बजार बनेको छ । कहिल्यै नसोचेको गतिमा विद्युतीय सवारी बढेका छन् । चार्जिङ पूर्वाधार विस्तार भइरहेको छ । स्वदेशमै ब्याट्री, ल्युब्रिकेन्ट, हेलमेट र विद्युतीय दुईपांग्रे उत्पादन हुन थालेका छन् । यो केवल एउटा प्रदर्शनीको स्वर्ण जयन्ती होइन, पाँच दशकमा बदलिएको नेपालको अटोमोबाइल यात्राको प्रदर्शन हो ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार ।
