विराटनगर । सवारी दुर्घटनामा मृत्यु भएको ठानेर परिवारले दाहसंस्कार गर्यो । काजकिरिया पनि सकियो । दुर्घटना बीमाबापतको पाँच लाख रुपैयाँसमेत बुझियो ।
तर, मृत्यु भएको भनिएका व्यक्ति नै ६ महिनापछि अचानक घर फर्किएपछि परिवारमा खुसीसँगै अन्योल र तनाव सिर्जना भएको छ । मृत्यु भएको ठानेर अन्त्येष्टि गरिएका मोरङको लेटाङका ३७ वर्षीय पदमबहादुर राय क्षेत्री जीवितै घर फर्किएका हुन् । गत जेठमा सवारी दुर्घटनामा मृत्यु भएका व्यक्तिलाई आफ्नै छोरा ठानेर परिवारले शव सनाखत गरेको थियो । त्यसपछि प्रहरीले कानुनी प्रक्रिया पूरा गरेर शव परिवारलाई बुझाएको थियो । परिवारले पनि परम्पराअनुसार अन्त्येष्टि र काजकिरिया सम्पन्न गरेको थियो । तर, गत कात्तिक ९ गते पदमबहादुर अकस्मात घर आइपुगेपछि परिवारका सदस्य मात्रै होइन, गाउँलेसमेत आश्चर्यमा परेका छन् । परिवारले मृत ठानेर अन्त्येष्टि गरिसकेको व्यक्ति आफ्नै आँखाअगाडि जीवितै देखिएपछि यो घटनाले स्थानीय समुदायमा समेत चर्चा पाएको छ । घटनाले एउटा परिवारलाई लामो समयपछि हराएको सदस्य फर्किएको खुसी दिएको छ । तर, अर्कोतर्फ शवको पहिचान, प्रहरी अनुसन्धान, अस्पतालको प्रक्रिया र सरकारी अभिलेखको विश्वसनीयतामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ । जीवित व्यक्तिलाई मृत घोषणा गरेर दाहसंस्कार गरिएको घटनाले शव सनाखत गर्दा अपनाउनुपर्ने सावधानी र वैज्ञानिक पहिचानको आवश्यकतालाई समेत उजागर गरेको छ । पदमबहादुर २०८२ माघदेखि घरमा थिएनन् । उनको मानसिक अवस्था कमजोर रहेको र उनी कहाँ गए भन्नेबारे परिवारका सदस्यलाई जानकारी थिएन । बेपत्ता छोराको खोजीमा रहेका परिवारका सदस्यले उनलाई भेट्न सकेका थिएनन् ।
यसैबीच, २०८३ जेठ २६ गते बिहान करिब साढे ८ बजे सुनसरीको बराहक्षेत्र नगरपालिका–४ स्थित चतरा–पकली सडकखण्डमा मोटरसाइकलको ठक्करबाट एक पैदलयात्री गम्भीर घाइते भए । दुर्घटनामा घाइते भएका ती व्यक्तिलाई उपचारका लागि बुढीगंगास्थित विराट टिचिङ हस्पिटल लगियो । उपचारकै क्रममा भोलिपल्ट अर्थात् जेठ २७ गते उनको मृत्यु भयो । मृत्यु भएपछि शव पोस्टमार्टमका लागि कोसी अस्पतालको शवगृहमा लगिएको थियो । मृतकको पहिचान खुलाउन प्रहरीले सामाजिक सञ्जाललगायतका माध्यमबाट तस्बिर सार्वजनिक गरेको थियो । यही क्रममा बेपत्ता छोराको खोजी गरिरहेका पदमबहादुरका बुबा नारायण राय क्षेत्री जेठ २९ गते कोसी अस्पतालको शवगृहमा पुगे । शवगृहमा राखिएको शव आफ्नै छोरा पदमबहादुरको भएको ठानेर उनले सनाखत गरिदिए । त्यसपछि प्रहरीले आवश्यक कानुनी प्रक्रिया पूरा गरी शव परिवारलाई बुझायो । परिवारले पनि शवलाई पदमबहादुरकै ठानेर अन्त्येष्टि गर्यो । काजकिरिया सम्पन्न भएपछि परिवारले दुर्घटना बीमाबापतको पाँच लाख रुपैयाँसमेत प्राप्त गर्यो ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय मोरङका प्रहरी नायब उपरीक्षक (डीएसपी) मकेन्द्रकुमार मिश्रका अनुसार परिवारले बीमाबापतको रकम बुझिसकेको थियो । मृत्यु भएको ठानेर आवश्यक कागजातसमेत तयार भइसकेका थिए । त्यसैले पदमबहादुर जीवितै फर्किएपछि परिवारलाई खुसीसँगै कानुनी र प्रशासनिक झन्झटको चिन्ता थपिएको छ । परिवारका सदस्यका अनुसार पदमबहादुर घरबाट निस्किएपछि भौँतारिँदै भारतको पञ्जाब पुगेका थिए । त्यहाँ उनले काम गरेर बसेको खुलेको छ । घर फर्किनुअघिसम्म आफूलाई मृत ठानिएको र परिवारले आफ्नो काजकिरियासमेत गरिसकेको उनलाई जानकारी थिएन ।
छ महिनापछि घर फर्किएका पदमबहादुरलाई देखेर परिवारका सदस्य स्तब्ध भए । लामो समयदेखि हराएका छोरा जीवितै फर्किनु परिवारका लागि पुनर्जन्मजस्तै खुसीको विषय बन्यो । तर, मृत्यु प्रमाणित भइसकेको, अन्त्येष्टि सम्पन्न भएको र बीमाको रकमसमेत बुझिसकेको अवस्थाले परिवारलाई अब के गर्ने भन्ने अन्योलमा पार्यो । जीवित व्यक्ति फर्किएपछि मृत्यु दर्तालगायतका कागजात कसरी सच्याउने र बीमाबापत बुझिएको रकमको विषय कसरी टुंग्याउने भन्ने प्रश्न उठेको छ । परिवारका सदस्यहरू कानुनी परामर्शका लागि जनप्रतिनिधिसहित बिहीबार बिहान जिल्ला प्रहरी कार्यालय मोरङ पुगेका थिए । डीएसपी मिश्रका अनुसार जीवित व्यक्तिलाई मृत देखाएर राखिएका कागजात सच्याउन कानुनी प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ ।
घटना सुनसरी जिल्लामा भएकाले उनले सम्बन्धित परिवारलाई आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाउन सुनसरी जान सुझाव दिएका थिए । त्यसपछि परिवारका सदस्य र जनप्रतिनिधिसहितको टोली जिल्ला प्रहरी कार्यालय सुनसरी पुगेको छ । सुनसरीका डीएसपी चन्द्र खड्काले परिवार र जनप्रतिनिधिसँग घटनाबारे छलफल भइरहेको जानकारी दिएका छन् । उनका अनुसार मृत्यु भएको भनिएका पदमबहादुर जीवितै फर्किएपछि अब कसरी अघि बढ्ने भन्ने विषयमा परामर्श भइरहेको छ । सरकारी वकिलको सल्लाहअनुसार कागजात सुधार गर्ने र बीमाबापत प्राप्त रकम फिर्ता गर्ने प्रक्रियाबारे पनि परिवारले आवश्यक तयारी गरिरहेको छ ।
यद्यपि, यो घटनाको सबैभन्दा गम्भीर पाटो भने अझै अनुत्तरित छ । पदमबहादुर भनेर अन्त्येष्टि गरिएको शव वास्तवमा कसको थियो? जेठ २७ गते कोसी अस्पतालमा मृत्यु भएका ती व्यक्तिको वास्तविक पहिचान अझै खुल्न सकेको छैन । गलत सनाखतका आधारमा शव अर्को परिवारको जिम्मा लगाइयो र अन्त्येष्टिसमेत भयो भने त्यसको जिम्मेवारी कसले लिने भन्ने प्रश्न पनि उठेको छ । शवको पहिचान खुलाउन प्रहरीले तस्बिर सार्वजनिक गरेको, मृतकका बुबाले शव आफ्नै छोराको भएको भनेर सनाखत गरेको र त्यसपछि कानुनी प्रक्रिया पूरा गरेर शव बुझाइएको विवरणले पहिचान प्रक्रियामा भएका कमजोरीबारे छानबिन आवश्यक देखाउँछ ।
मृतकको वास्तविक परिचय स्थापित गर्न वैज्ञानिक विधि, आवश्यक प्रमाण र सम्बन्धित निकायबीचको समन्वय कति महत्त्वपूर्ण हुन्छ भन्ने कुरा यस घटनाले स्पष्ट पारेको छ । परिवारका लागि हराएको छोरा जीवितै फर्किनु ठूलो राहत बनेको छ । तर, अर्कोतर्फ पहिचान नखुलेको शवको वास्तविक परिवारले आफ्नो सदस्यको खोजी गरिरहेको हुन सक्ने सम्भावनालाई पनि बेवास्ता गर्न मिल्दैन । त्यसैले अब पदमबहादुरको कागजात सच्याउने र बीमाको रकमको विषय टुंग्याउने प्रक्रियासँगै अन्त्येष्टि गरिएको शवको वास्तविक पहिचान पत्ता लगाउनु प्रहरी र सम्बन्धित निकायका लागि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण चुनौती बनेको छ ।
प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार ।
