देशको सबैभन्दा धेरै लोकप्रिय मत पाएको र संसद्को सबैभन्दा ठूलो दल नेकपा एमालेको ११ औँ महाधिवेशन सुरु भएको छ । सत्ताको राजनीति मात्रै होइन, राज्यको समग्र दिशा र स्थायित्वमा निर्णायक प्रभाव राख्ने पार्टीको यो महाधिवेशन सामान्य संगठनात्मक प्रक्रिया मात्र होइन ।
यो नेपाल अहिले गुज्रिरहेको राजनीतिक संक्रमणकाल, संस्थागत अस्थिरता र जनविश्वासको संकटसँग प्रत्यक्ष जोडिएको राजनीतिक घटनाक्रम हो । विशेष गरी भदौ २३ र २४ गते भएको जेन जी आन्दोलनले उठाएका सवाल र देखाएको जनभावनाको वस्तुनिष्ठ समीक्षा गर्न सक्ने कि नसक्ने भन्ने प्रश्नले यो महाधिवेशनको ऐतिहासिक महत्त्व अझ बढाएको छ ।
जेन जी आन्दोलन कुनै आकस्मिक, भावनात्मक वा सीमित दायराको प्रदर्शन मात्र थिएन । यो दशकौँदेखि थुप्रिँदै आएको राजनीतिक निराशा, सुस्त शासन, जवाफदेहिताको अभाव र पुस्तान्तरणमा आएको अवरोधको सामूहिक विस्फोट थियो । राजनीतिक दलहरू सत्ता समीकरण, आन्तरिक गुटबन्दी र पद बाँडफाँडमा अल्झिँदा नयाँ पुस्ता राज्य र राजनीतिबाट टाढिँदै गएको थियो । यही दूरी र असन्तोषले जेन जी आन्दोलनलाई जन्म दियो । त्यसले कुनै दलविरोधी नारा भन्दा पनि प्रणाली सुधार, अवसरको समानता, पारदर्शिता र भविष्यप्रतिको भरोसा खोज्यो ।
यस्तो अवस्थामा नेकपा एमालेको ११ औँ महाधिवेशनले जेन जी आन्दोलनलाई शत्रु, चुनौती वा क्षणिक असहजता ठानेर पन्छाउने हो भने पार्टी मात्र होइन, सिंगो राजनीतिक प्रणाली अझ गहिरो संकटतर्फ धकेलिन सक्छ । बरु यो आन्दोलनलाई ऐनाका रूपमा लिएर आफ्ना नीति, नेतृत्व शैली र संगठनात्मक संरचनामा आत्मसमीक्षा गर्ने अवसरका रूपमा उपयोग गर्न सक्नुपर्छ । लोकप्रिय मत पाएको पार्टी हुनुको अर्थ जनभावनालाई बुझ्ने र त्यसअनुसार आफूलाई परिमार्जन गर्ने दायित्व अझ बढी हुनु हो ।
देश अहिले स्पष्ट राजनीतिक संक्रमणकालमा छ । संविधान जारी भए पनि त्यसको मर्मअनुसार संस्थागत स्थायित्व स्थापित हुन सकेको छैन । सरकारहरू छिटो–छिटो फेरिन्छन्, नीतिगत निरन्तरता कमजोर छ र जनतामा लोकतान्त्रिक अभ्यासप्रति वितृष्णा बढ्दो छ । जेन जी आन्दोलन यही संक्रमणकालको उपज हो, चेतावनी पनि हो । एमालेको महाधिवेशनले यो संक्रमणकाललाई अस्वीकार गरेर यथास्थितिको रक्षा गर्ने कि यसलाई अन्त्य गर्ने दिशामा नेतृत्व लिने भन्ने निर्णय गर्नुपर्छ ।
यसका लागि पहिलो शर्त आत्मआलोचना हो । विगतका उपलब्धिको सूची मात्र पढेर वर्तमान असन्तोषलाई छोप्न सकिँदैन । एमालेले आफ्नो शासनकालमा भएका कमजोरी, युवापुस्तासँग संवाद गर्न नसकेको अवस्था र संगठनभित्र देखिएको जडता खुलेर स्वीकार्न सक्नुपर्छ । दोस्रो, नेतृत्व र संगठनमा पुस्तान्तरणलाई नारामा सीमित नराखी व्यवहारमा उतार्नुपर्छ । जेन जी आन्दोलनको मूल मर्म नै अवसर र नेतृत्वमा न्यायसंगत पहुँच हो ।
तेस्रो, महाधिवेशनले सत्ता राजनीतिभन्दा माथि उठेर स्पष्ट कार्यदिशा दिनुपर्छ । राजनीतिक स्थायित्वका लागि कस्तो शासन मोडेल आवश्यक छ, पार्टी सत्तामा हुँदा र बाहिर हुँदा कस्तो जिम्मेवारी वहन गर्छ, संघीयता, सुशासन र आर्थिक अवसर सिर्जनामा पार्टीको दीर्घकालीन दृष्टि के हो—यी प्रश्नको ठोस जवाफ महाधिवेशनका निर्णयबाट आउनुपर्छ । यसले मात्रै संक्रमणकाल हटाउने विश्वास जगाउन सक्छ ।
सबैभन्दा ठूलो दलका रूपमा एमालेको एक कदमले अरू दललाई पनि दिशा दिन्छ । यदि यो महाधिवेशन जेन जी आन्दोलनको वस्तुनिष्ठ समीक्षा गर्दै सुधारको स्पष्ट रोडम्यापसहित सम्पन्न हुन्छ भने त्यसले सिंगो राजनीतिक प्रणालीलाई आत्मसुधारतर्फ धकेल्न सक्छ । तर यदि यो महाधिवेशन पनि गुटको गणित, पदको भागबन्डा र विगतको आत्मसन्तुष्टिमा सीमित रह्यो भने जेन जी आन्दोलनले उठाएको असन्तोष झन् व्यापक र तीव्र हुने निश्चित छ ।
यसर्थ, नेकपा एमालेको ११ औँ महाधिवेशन इतिहासले दिएको एउटा निर्णायक मोड हो । यसले जेन जी आन्दोलनलाई सुन्ने, बुझ्ने र त्यसबाट पाठ सिक्ने साहस देखाउन सके मात्रै देशलाई लामो समयदेखि अल्झाइरहेको राजनीतिक संक्रमणकाल अन्त्यतर्फ ठोस कदम चाल्न सक्छ । लोकप्रिय मत पाएको पार्टीका लागि यही नै सबैभन्दा ठूलो परीक्षा हो ।
