नेपालको राजनीतिमा मधेश क्षेत्रले सरकार निर्माणको साँचोको रूपमा निर्णायक भूमिका खेल्दै आएको छ । भूगोल सानो भए पनि जनघनत्व अत्यधिक भएका कारण मधेशका मतदाताको लहरले समग्र निर्वाचन परिणामलाई नै प्रभावित पार्ने क्षमता राख्छ ।
आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनको संघारमा प्रमुख राजनीतिक दलहरूले आफ्नो रणनीतिक ध्यान मधेश प्रदेशमा केन्द्रित गर्नुले यहाँको राजनीतिक महत्वलाई थप पुष्टि गरेको छ । विगतमा मधेशकेन्द्रित दलहरूको एकल वर्चस्व रहँदै आएको मधेश क्षेत्रमा यसपटक नेपाली कांग्रेस र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) जस्ता शक्तिहरूले जुन प्रकारको रणनीति देखाएका छन्, त्यसले मधेशको राजनीतिमा नयाँ तरङ्ग पैदा गरेको छ ।
नेपाली कांग्रेसका नवनिर्वाचित सभापति गगनकुमार थापाले काठमाडौंको सुरक्षित मानिएको निर्वाचन क्षेत्र छाडेर मधेशको सर्लाही रोज्नुलाई नेपाली राजनीतिमा साहसिक र रणनीतिक कदमका रूपमा हेरिएको छ । काठमाडौंमा स्थापित नेताले मधेशलाई आफ्नो कार्यक्षेत्र बनाउन खोज्नुले एकातिर पहाड र मधेशबीचको भावनात्मक दूरी कम गर्ने प्रयत्न गर्दछ भने अर्कातिर कांग्रेसले मधेशमा आफ्नो पुरानो विरासत फर्काउन खोजेको देखिन्छ । थापाको उम्मेदवारीले मधेशका मुद्दालाई राष्ट्रिय बहसको केन्द्रमा ल्याउने मात्र नभई मधेशी मतदातामा राष्ट्रिय नेतृत्वको पहुँच पुर्याउने सन्देश दिएको छ ।
अर्कोतर्फ नयाँ शक्तिका रूपमा उदाएको रास्वपाले पनि मधेशको भावनालाई सम्बोधन गर्न निकै चलाखीपूर्ण रणनीति अपनाएको छ । सो दलले भावी प्रधानमन्त्रीका रूपमा अघि सारेका बालेन्द्र शाह ‘बालेन’लाई मधेशको छोराका रूपमा चित्रण गर्दै चुनावी अभियान सञ्चालन गर्नुले मधेशी युवा र मतदाताको मनोविज्ञानमा ठूलो प्रभाव पार्ने देखिन्छ । काठमाडौंको मेयरका रूपमा बालेनले बनाएको छवि र उनको मधेशी मूलको पहिचानलाई रास्वपाले मधेशमा आफ्नो जरा गाड्ने अस्त्रका रूपमा प्रयोग गरेको छ । ‘मधेशको छोरो प्रधानमन्त्री बन्दैछ’ भन्ने नाराले मधेशी पहिचान र राज्यको सर्वोच्च कार्यकारी पदमा पहुँचको मुद्दालाई भावनात्मक रूपमा जोडेको छ ।
पछिल्ला दशकमा मधेशमा क्षेत्रीय दलहरूको उदय र प्रभावका कारण राष्ट्रिय दलहरू रक्षात्मक अवस्थामा पुगेका थिए । तर यसपटकको चुनावमा कांग्रेस र रास्वपाले अंगीकार गरेको रणनीतिले मधेशकेन्द्रित दलहरूलाई ठूलो चुनौती दिएको छ । मधेशी मतदाताले पनि अब पहिचानसँगै विकास र सुशासनको ठोस एजेन्डा खोजिरहेको अवस्थामा राष्ट्रिय दलहरूले मधेशमा चालेको चाल निकै अर्थपूर्ण छ । आसन्न चुनावमा मधेशको मन जित्नु भनेको केवल मत प्राप्त गर्नु मात्र होइन, बरु मधेशका जनतामा राज्य र ठूला दलहरू आफ्ना हुन् भन्ने विश्वास दिलाउनु पनि हो ।
मधेशको मन जित्ने प्रयास केवल चुनावी रणनीतिमा मात्र सीमित हुनु हुँदैन । विगतमा पनि चुनावका बेला मधेशलाई प्रयोग गर्ने र सत्तामा पुगेपछि बिर्सिने प्रवृत्तिले मधेशी जनतामा वितृष्णा जगाएको छ । गगन थापा र बालेन शाह जस्ता युवा र आशा गरिएका व्यक्तित्वहरूले मधेशलाई केवल ‘भोट बैंक’ नभई समृद्धिको साझेदार बनाउने संकल्प गर्नुपर्छ । मधेशका नागरिक उठाइरहेको नागरिकताको समस्या, सिँचाइ, शिक्षा र स्वास्थ्य जस्ता आधारभूत मुद्दाहरूलाई सम्बोधन नगरेसम्म यस्ता रणनीतिक उम्मेदवारीले मात्र दिगो प्रभाव पार्ने छैनन् ।
मधेशको राजनीति अहिले एउटा नयाँ संक्रमणकालमा छ । क्षेत्रीय दलहरूको पकडलाई तोड्दै राष्ट्रिय दलहरूले मधेशको मन जित्न गरेको प्रतिस्पर्धाले नेपाली लोकतन्त्रलाई थप समावेशी र सुदृढ बनाउन मद्दत पुर्याउनेछ । मधेशले यसपटक केवल उम्मेदवार मात्र होइन, आफ्नो भावना र आवश्यकतालाई बुझ्ने सच्चा नेतृत्व छान्ने अवसर पाएको छ । प्रमुख दलहरूको सक्रियताले मधेश र काठमाडौंको सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।
मिति २०८२ माघ १२ गतेको सम्पादकीय प्रक्षेपण राष्ट्रिय दैनिकदेखि साभार ।
